Obraz sytuacji społecznej po upadku powstania styczniowego. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania Rozdzióbią nas kruki, wrony... Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.06.2024 o 13:30

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 25.06.2024 o 13:10

Obraz sytuacji społecznej po upadku powstania styczniowego. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Powstanie styczniowe, które wybuchło w 1863 roku, było jednym z najważniejszych zrywów narodowowyzwoleńczych Polaków przeciwko zaborcom, głównie Rosji. Przyczyn wybuchu powstania można doszukiwać się w nasilających się represjach carskich, wielkich gospodarczym problemach kraju oraz rosnącej świadomości narodowej wśród młodzieży i inteligencji. Dowódcy, tacy jak Romuald Traugutt, Adam Pługa, czy Józef Hauke-Bosak, kierowali bohaterskimi, lecz często nieefektywnymi działaniami zbrojnymi, które przerodziły się w długotrwałe starcia partyzanckie. Klęska powstania przyniosła Polakom tragiczne konsekwencje – nie tylko polityczne i gospodarcze, ale również społeczno-moralne, które stały się tematem długotrwałych dyskusji.

W tej rozprawce przyjrzymy się sytuacji społecznej po upadku powstania styczniowego, analizując opowiadanie "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." Stefana Żeromskiego. Wspomnimy także o kontekście literackim, odnosząc się do "Syzyfowych prac" Bolesława Prusa, aby lepiej zrozumieć tło wydarzeń oraz ich wpływ na społeczeństwo.

Główna część

I. Analiza opowiadania "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." Stefana Żeromskiego

Głównym bohaterem utworu jest Szymon Winrych, znany również jako Andrzej Borycki, powstaniec, który po klęsce styczniowej wędruje po lesie, próbując ukryć się przed rosyjskimi oddziałami. Winrych to postać tragiczna, symbolizująca los wielu powstańców, którzy nie doczekali się upragnionej wolności i często umierali w zapomnieniu. Jego wędrówka po lesie to metafora samotnej i beznadziejnej walki o przetrwanie w nieprzyjaznym otoczeniu.

Stan fizyczny i psychiczny Szymona jest dramatyczny. Powstaniec jest wyczerpany, głodny i osłabiony, co doskonale ilustruje fragment: „Chłopina szedł wolno, obszarpany, zniszczony do cna, a każda chwila była dlań męką nie do zniesienia.” Moment śmierci bohatera jest ukazany w sposób realistyczny, pozbawiony heroicznej glorii. Winrych ginie z rąk chłopa, który rabuje jego ciało. Scena ta jest przepełniona brutalnością i surowym realizmem, a moment ten staje się kwintesencją klęski powstania. Żeromski ukazuje, że śmierć powstańców nie była bohaterską ofiarą, lecz często brutalnym mordem, na który społeczeństwo reagowało obojętnością lub wręcz wrogością.

Postać chłopa w opowiadaniu reprezentuje wiejską nędzę i moralne zepsucie. Chłop, który znajdzie zwłoki Szymona, nie myśli o uczczeniu pamięci poległego, lecz o korzyściach materialnych, jakie może uzyskać. Fragment: „Zabrał się do martwego, zdzierając z ciała mocną kurtę, a potem koszulę i buty, w końcu odciągnął biednego, starego konia do rowu, obdzierając go zresztą ze wszystkiego.” – pokazuje chłopa jako istotę zainteresowaną jedynie przetrwaniem, pozbawioną wyższej świadomości narodowej. Działania chłopa, takie jak rabowanie ciała Szymona czy oskórowanie konia, mają na celu zysk materialny, a krótka modlitwa i improwizowany grób są jedynie formalnym gestem, pozbawionym głębszej refleksji.

Symbolika opowiadania jest głęboka i wielowymiarowa. Tytuł "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." nawiązuje do tytułu wiersza Adama Mickiewicza „Reduta Ordona", symbolizując podziały społeczne i klęskę narodową. Kruki i wrony symbolizują tu nie tylko dosłowne ptaki rozdzierające ciała poległych powstańców, ale również polskie społeczeństwo, które jest podzielone, skonfliktowane, niezdolne do współpracy i wspólnego działania. Żeromski jasno pokazuje, że klęska powstania to nie tylko militarna przegrana, ale również moralna klęska całego narodu, który nie potrafił zjednoczyć się w obliczu wspólnego wroga.

II. Analiza "Syzyfowych prac" Bolesława Prusa

Głównym bohaterem utworu jest Marcin Borowicz, syn powstańca styczniowego. Borowiczowie, jak wiele innych rodzin szlacheckich, doświadczyli bezpośrednich konsekwencji powstania – ojciec Marcina, biorący udział w walkach, został dotknięty represjami, ich majątek skonfiskowano, a życie stało się pełne trudności i niedostatków. Represje carskie objawiały się nie tylko konfiskatą majątków, ale także represjami wobec dzieci powstańców, co utrudniało im edukację i dalsze życie.

Marcin Borowicz, jako syn powstańca, musiał zmierzyć się z rusyfikacyjnym systemem edukacji. Rosyjskie władze próbowały wymazać polskość z serc młodzieży, wprowadzając do szkół zakaz używania języka polskiego oraz wprowadzenie rosyjskiego programu nauczania. Marcin początkowo ulega naciskom rusyfikacyjnym, jednak dzięki wpływowi innych, bardziej świadomych kolegów oraz nauczycieli takich jak Antoni Paluszkiewicz, stopniowo odzyskuje swoją narodową świadomość.

Kontekst społeczno-moralny po powstaniu styczniowym jest również ukazany przez postać Andrzeja Radka, pochodzącego z biednej, wiejskiej rodziny. Radek doświadcza trudnych warunków życiowych i braku perspektyw, co jest typowe dla młodzieży wiejskiej po upadku powstania. Na jego drodze pojawia się jednak Antoni Paluszkiewicz, nauczyciel, który dostrzega jego talent i pomaga mu kontynuować naukę. Scena, w której Paluszkiewicz pomaga Radkowi, jest symbolem wsparcia, jakie inteligencja mogła i powinna udzielać wiejskiej młodzieży, aby ta mogła wyjść z trudnych warunków i podtrzymywać polskość.

Rusyfikacja jest jednym z głównych zagrożeń dla młodego pokolenia w "Syzyfowych pracach". Przykłady z tekstu, takie jak lekcje języka rosyjskiego, propaganda historyczna, a także działania nauczycieli lojalnych wobec carskiego reżimu, pokazują ogromny wpływ tych działań na młode umysły. Powieść ukazuje również, jak młodzi Polacy zaczynają zdawać sobie sprawę z zagrożeń i podejmują walkę o swoją tożsamość, czego przykładem jest postać Zygiera, który w jednym z kluczowych momentów recytuje "Redutę Ordona", budząc w kolegach ducha narodowego oporu.

Pokolenie po powstaniu styczniowym jest ukazane jako rozdarte między starymi elitami, które charakteryzują lojalnościowe tendencje, a nowym pokoleniem szukającym swojej tożsamości. Postać Radcy w "Syzyfowych pracach" reprezentuje stare elity, które próbują dostosować się do nowych warunków i współpracować z zaborcami, zyskując pewne korzyści. Natomiast młodzież, zainspirowana postaciami takimi jak Zygier, zaczyna dążyć do odzyskania tożsamości narodowej przez regularną pracę nad sobą i podtrzymywanie polskich tradycji. Ważną rolę w tym podtrzymywaniu polskości odgrywają też parafie oraz nauczyciele, którzy starają się przekazywać młodym ludziom patriotyzm i wartości narodowe.

Zakończenie

Powstanie styczniowe, mimo swojej klęski, odegrało także ważną rolę w historii Polski, która polegała na budzeniu patriotyzmu i tworzeniu mitów, które inspirowały kolejne pokolenia do walki. "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej doskonale podsumowuje to dziedzictwo jako godne pamięci i honoru. Ta pamięć i praca nad przyszłością stanowiły fundamenty, na których młode pokolenia mogły budować swoją tożsamość narodową i dążyć do odzyskania niepodległości.