Asceza jako postawa życiowa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Legendy o św. Aleksym. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.06.2024 o 20:30

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.06.2024 o 19:53

#

Asceza to postawa życiowa, polegająca na dobrowolnym wyrzeczeniu się ziemskich przyjemności i dóbr materialnych w celu osiągnięcia doskonałości duchowej. Pojęcie to wywodzi się z tradycji religijnych i filozoficznych różnych kultur, choć szczególnie silnie uwidacznia się w chrześcijaństwie. Już w starożytności praktykowano ascezę w różnych formach – od ascetów hinduskich i buddyjskich mnichów, po surowe, duchowe dyscypliny znane w islamie. W kulturze zachodniej, asceza nabrała szczególnego znaczenia w średniowieczu, kiedy to była ściśle związana z życiem mnichów i świętych.

W literaturze asceza również znajdujemy liczne przykłady ascetycznych postaw życiowych. Jednym z najbardziej znanych, w literaturze średniowiecznej, jest „Legenda o św. Aleksym”. Barokowa poezja również dotyka tego tematu, co można zaobserwować w "Sonecie V" Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Również późniejsze prądy literackie, jak pozytywizm, nie pomijają tego motywu – doskonałym tego przykładem jest "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej.

Celem tej pracy jest szczegółowe omówienie ascezy jako postawy życiowej na przykładzie "Legendy o św. Aleksym", a także zestawienie jej z innymi kontekstami literackimi. Dzięki temu możliwe będzie ukazanie uniwersalności tego zjawiska w literaturze oraz różnych jego przejawów i interpretacji.

Rozwinięcie

„Legenda o św. Aleksym” to jeden z najbardziej charakterystycznych utworów literatury średniowiecznej, który ukazuje skrajną formę ascezy. Święty Aleksy, będący rzymskim nobilem, decyduje się opuścić swoją żonę oraz bogate życie, aby poświęcić się duchowej wędrówce i modlitwie. Ucieka przed zbytkami świata, zamieniając luksusowe komnaty na skromne schronienie dla nędzarzy.

Po latach tułaczki, Aleksy powraca do Rzymu, jednak nie ujawnia swojej tożsamości i żyje pod schodami domu swojego ojca, aż do śmierci. Dopiero po jego śmierci, zostaje zidentyfikowany jako dawny dziedzic i kanonizowany, a cuda, które przypisuje się jego wstawiennictwu, potwierdzają jego świętość. Przykład Aleksego to skrajna forma ascezy, w której wyrzeka się wszystkich doczesnych dóbr dla osiągnięcia najwyższej doskonałości duchowej.

Postawa życiowa św. Aleksego jest doskonałym przykładem ascezy charakteryzującej się całkowitym wyrzeczeniem się doczesności. Skrajne oddanie wartościom duchowym staje się jego najwyższym celem. Asceza staje się środkiem do osiągnięcia stanu mistycznego zjednoczenia z Bogiem. Hierarchizacja wartości, w której duchowe cele są o wiele ważniejsze niż doczesne dobra, jest tu przedstawiona w sposób wyjątkowo wyrazisty i inspirujący dla średniowiecznego odbiorcy.

Utór ma charakter parenetyczny, co oznacza, że jest napisany w celu przedstawienia idealnego wzoru do naśladowania. Święty Aleksy, jako wzór świętego ascety, ma inspirować czytelników do naśladowania jego wyrzeczeń i poświęcenia dla duchowej doskonałości.

„Sonet V” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego – asceza w kontekście barokowej poezji:

Asceza w literaturze barokowej przybiera nieco inny charakter niż w średniowiecznej hagiografii. Mikołaj Sęp Szarzyński to jednen z czołowych poetów baroku, w którego twórczości tematyka Vanitas odgrywa kluczową rolę. Barok to epoka, w której szczególnie uwidacznia się przemijalność doczesnych wartości i skierowanie uwagi na wartości wieczne.

„Sonet V” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego doskonale ilustruje ten dualizm, w którym dusza dąży do Boga, a ciało materialne przesłania prawdziwy cel duchowej pielgrzymki. Poeta podkreśla marność świata doczesnego i potrzebę opanowania cielesnych pragnień. Często podejmowanym wątkiem jest walka między dążeniem do duchowej doskonałości a uwikłaniem w doczesne sprawy i przyjemności.

Asceza w poezji barokowej ma więc bardziej refleksyjny i umiarkowany wymiar. Nie jest to skrajna negacja światowych wartości, jak w przypadku św. Aleksego, ale raczej kontrolowanie ich i refleksja nad ich meaning. Wiersze te skłaniają do myślenia o ascezie jako formie samodyscypliny, która prowadzi do duchowego wzrostu.

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej – asceza w kontekście pozytywizmu:

W epoce pozytywizmu asceza przybiera bardziej świecki charakter. Eliza Orzeszkowa w powieści "Nad Niemnem" przedstawia idee pracy u podstaw, moralności oraz patriotyzmu. W utworze tym asceza przejawia się przede wszystkim w kontekście pracy, która staje się formą wyrzeczenia i moralnego obowiązku.

Bohaterowie powieści są doskonałym odzwierciedleniem kontrastu między zdeklasowaną szlachtą, jak Teofil Różyc, a ciężko pracującym chłopem, jak Jan Bohatyrowicz. Różyc i Zygmunt Korczyński spędzają czas na próżniactwie i rozrywkach, natomiast Jan reprezentuje moralnie wyższe podejście do życia, poprzez ciężką i celową pracę.

Asceza w tym kontekście to wyrzeczenie się wygodnego, bezcelowego życia na rzecz ciężkiej pracy, która przynosi korzyści społeczności i jednostce. Praca uszlachetnia, podnosi moralnie i duchowo, a także pokazuje, że wyrzeczenia mają sens i mogą prowadzić do pozytywnych rezultatów dla całej społeczności.

Zakończenie

Asceza nie jest ograniczona tylko do świętych i mnichów; może przyjmować różne formy odpowiednie do kontekstu historycznego i kulturowego. W każdym z tych przypadków asceza prowadzi do uduchowienia, osiągnięcia duchowej równowagi i głębszego sensu życia.

Podsumowując, asceza w różnych formach i kontekstach literackich pokazuje, że rezygnacja z doczesnych przyjemności na rzecz duchowych wartości może być uniwersalnym sposobem na osiągnięcie harmonii wewnętrznej oraz głębszego sensu życia. To postawa, która prowadzi do uszlachetnienia i wzrostu zarówno osobistego, jak i społecznego.