Człowiek wtłoczony w „Formę”. "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza i wybrany kontekst.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 4.07.2024 o 11:15

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 1.07.2024 o 6:57

Starożytne pytanie o istotę wolnej woli i zobowiązań ludzi wobec społeczeństwa jest wciąż aktualne w literaturze i filozofii. Współczesne społeczeństwo często narzuca jednostce sztywne formy i schematy, w których musi się poruszać, niszcząc tym samym jej indywidualizm. Witold Gombrowicz w swojej powieści "Ferdydurke" ukazuje problem człowieka wtłoczonego w formę, co staje się dla niego ciężarem ograniczającym swobodę. Cytat z utworu, „Człowiek tyko wtłoczony w formę może być sobą”, staje się mottem naszego rozważania. Czy człowiek rzeczywiście może być sobą tylko przez przyjęcie narzuconej formy, czy raczej jest to jedyny sposób, w jaki społeczeństwo jest w stanie go tolerować?

Tło literackie

Rozwinięcie

I. Walka Józia Kowalskiego z formą w "Ferdydurke"

Szkoła jako symbol wtłaczania w formę

Pimko manipuluje uczniami, stosując proces upupiania, czyli infantylizacji i uwstecznienia, który jest metaforą narzucania sztucznych form. Uczniowie, podzieleni na „chłopięta” pod przewodnictwem Syfona oraz zbuntowanych z Miętusem na czele, prezentują różne postawy wobec narzucanych im ról. Syfon jest przykładem ucznia, który dostosowuje się do narzuconych norm i przyjmuje swoją rolę z naiwną niewinnością, podczas gdy Miętus stara się buntować i unikać wtłoczenia w formę. Syfon i Miętus stanowią dwie strony konfliktu między konformizmem a indywidualizmem. Działania profesora Pimko i szkoły zmuszają uczniów do przyjmowania ról, które niekoniecznie odzwierciedlają ich prawdziwe ja.

Młodziakowie jako przykład wtłaczania w nowoczesną formę

Zuta, córka Młodziaków, która ma być symbolem nowoczesnej, wyzwolonej kobiety, staje się obiektem fascynacji Józia. Relacja między Józiem a Zutą pokazuje, jak nowoczesne formy mogą być równie ograniczające i sztuczne jak te tradycyjne. Symbol ten można zauważyć w scenie, gdzie Zuta i Józio przekształcają realne emocje w powierzchowne gesty i formy zachowania. W kulminacyjnym momencie Gombrowicz posługuje się symbolem kompotu, który staje się metaforą zdziecinnienia i narzucenia młodzieżowych form, mimo zewnętrznych pozorów nowoczesności.

Przyprawienie "gęby" Józiowi przez Młodziakową oraz Zutę jest symbolem tworzenia fałszywej tożsamości poprzez narzucenie sztucznej formy. Józio, choć początkowo zafascynowany nowoczesnością Młodziaków, buntuje się przeciwko ich sztucznemu światu, dostrzegając w nim kolejną formę zniewolenia.

Wizyta na wsi – ucieczka od formy

Mimo początkowych nadziei na odnalezienie autentyczności, wieś również okazuje się miejscem, gdzie formy są nieuniknione. Ciotka Hurlecka, do której Józio trafia, stara się wtłoczyć go w formę młodego szlachcica, co pokazuje, że nawet na wsi nie można uciec od społecznych ról i oczekiwań. Próba buntowania się służby wobec ciotki Hurleckiej pokazuje konflikt między narzucaną formą a naturalnym pragnieniem autonomii.

Opis życia na wsi i konfrontacja z formą szlachcica podkreślają, że ucieczka od formy jest niemożliwa. Gombrowicz pokazuje, że każdy, niezależnie od miejsca, musi zmierzyć się z narzucanymi społecznymi schematami. Bunt Miętusa i Józia w końcu przestaje być ucieczką od formy, a staje się jedynie przekształceniem jednej formy w inną.

II. Człowiek zlagrowany w opowiadaniach Tadeusza Borowskiego

Wpływ czasów na ludzkie zachowania

Jednym z palących problemów poruszanych przez Borowskiego jest zlagrowanie, czyli narzucenie form dehumanizujących więźniów i zmuszających ich do przyjęcia niemoralnych ról w obozach. W takich warunkach ludzie tracą swoją tożsamość i muszą dostosować się do ekstremalnych norm, by przeżyć. Narzucenie formy w obozie koncentracyjnym nie jest wyborem, lecz koniecznością wynikającą z dramatycznych warunków egzystencji.

W opowiadaniach Borowskiego znajdujemy liczne przykłady ludzi zmuszonych do rezygnacji ze swojej człowieczości, by przetrwać. Ich zachowania, choć często mogą wydawać się niemoralne, są reakcją na narzucone formy, które dehumanizują i desensytyzują jednostki.

Przykład Żyda Bekera

Beker, który skazuje własnego syna na śmierć, staje się symbolem totalnej dehumanizacji i upadku moralnego, będącego skutkiem narzuconej formy obozowej. Jego działania wobec współwięźniów pokazują, jak daleko człowiek może się posunąć, gdy zostaje zmuszony do przyjęcia brutalnej formy życia obozowego. Hierarchia obozowa, narzucona przez niemieckich strażników, tworzy nową, nieludzką formę, w której człowieczeństwo zostaje zredukowane do instynktu przetrwania.

Szczegółowy opis postaci Bekera i jego działań pokazuje dramatyczne skutki narzucania form, które są obce ludzkiemu wartościom i moralności. Analiza jego losów ilustruje, jak silnymi narzędziami są formy narzucane w ekstremalnych warunkach i jak głęboko mogą one wpływać na zachowanie i tożsamość jednostki.

III. Porównanie obydwu kontekstów

Paralele i różnice między wtłaczaniem w formę w "Ferdydurke" i opowiadaniach Borowskiego

W "Ferdydurke" narzucanie formy odbywa się w kontekście społecznym i edukacyjnym, gdzie dobrowolność jest tylko pozorna. Józio, choć na pozór wolny, musi dostosować się do oczekiwań i schematów, jakie narzuca mu otoczenie. Proces ten prowadzi do utraty indywidualizmu i kryzysu tożsamości, widocznego w jego relacji z innymi postaciami.

Z kolei w opowiadaniach Borowskiego narzucanie formy wynika z przymusu i ekstremalnych warunków, w jakich znajdują się więźniowie obozów koncentracyjnych. Tutaj formy dehumanizujące są akceptowane przez jednostki nie z własnej woli, lecz jako warunek przetrwania. Beker, który skazuje własnego syna, staje się tragicznym przykładem, jak daleko człowiek może się posunąć pod wpływem narzuconej formy.

Podobieństwa między tymi dwoma kontekstami literackimi można zauważyć w skutkach wtłaczania formy. W obu przypadkach prowadzi to do utraty tożsamości i głębokiej dehumanizacji.

Zakończenie

Podsumowanie argumentów

Uniwersalność zagadnienia