Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach? "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall i wybrany kontekst.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 22.10.2024 o 20:49

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.07.2024 o 12:51

I. Wstęp

Rozważając, czy możliwe jest zachowanie godności w sytuacjach skrajnych, warto zadać sobie pytanie, czy współczesne trudności, z jakimi się mierzymy, są porównywalne z dramatami przeszłości. W obliczu gwałtownych przeżyć, które mogą zmusić człowieka do niezwykle trudnych decyzji, pojęcie godności staje się niejednoznaczne. Teza, którą postawię w tej rozprawce, brzmi: Mimo ekstremalnych okoliczności, godność można zachować, co potwierdzają postawy bohaterów literackich w trudnych chwilach.

II. Część pierwsza: *Zdążyć przed Panem Bogiem* Hanny Krall

Getto warszawskie było miejscem, gdzie ludzkie życie zostało zredukowane do walki o przetrwanie. Powstanie w getcie, które wybuchło 19 kwietnia 1943 roku, było aktem desperacji, ale jednocześnie wyrazem niesamowitej godności i heroizmu. Żydowska Organizacja Bojowa, do której należał Edelman, podjęła decyzję o walce, mimo że żadne realne szanse na zwycięstwo nie istniały. Wybór ten był przejawem zachowania godności w obliczu nieuchronnej śmierci. Walczyć z bronią w ręku, nawet jeśli oznaczało to pewną śmierć, było wyrażeniem sprzeciwu wobec poniżenia i upokorzenia, jakie spotkało Żydów w getcie. Żydowscy powstańcy zdecydowali się na opcję aktywnego sprzeciwu, zamiast biernego oczekiwania na zagładę.

Kolejnym aspektem godności w powieści są samobójstwa. W getcie wielu ludzi decydowało się na własną rękę zakończyć swoje życie, wybierając śmierć, która była dla nich formą zachowania wolności i kontroli nad własnym losem. Ta decyzja, choć tragiczna, była wyrazem sprzeciwu wobec upodlenia i odebrania im prawa do decydowania o sobie.

Edelman opowiada także historię starego Żyda tańczącego na beczce. Człowiek ten, zmuszony do poniżającego tańca przez niemieckich oprawców, ostatecznie odmawia spełnienia ich rozkazów. Jego sprzeciw wobec upokorzenia, mimo grożącej mu śmierci, jest przykładem niesamowitej godności i niezłomności ducha. Dla Edelmana gesty takie jak ten były kluczowe dla zachowania ludzkiej godności w warunkach skrajnego poniżenia.

Symbolika działań powstańców i ich decyzji pokazuje, że w najtrudniejszych momentach ludzie potrafią zachować godność poprzez akty heroizmu i sprawczości. Powstanie w getcie warszawskim, mimo swojej tragicznej końcówki, jest uznawane za akt heroiczny, który symbolizuje nie tylko walkę o życie, ale, co ważniejsze, o godność i człowieczeństwo w obliczu nieopisanej tragedii.

III. Część druga: *Inny świat* Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

Herling-Grudziński w mistrzowski sposób ukazuje, jak człowiek zmuszony do walki o przetrwanie często traci swoją godność. Przykładem może być tu postać Kozaka Pamfiłowa, który wraz z synem trafia do obozu. Pamfiłow jest zmuszony do pracy ponad siły, jednak jego relacja z synem pokazuje, że nawet w tak ekstremalnych warunkach możliwe jest zachowanie człowieczeństwa. Kiedy jego syn umiera, Pamfiłow decyduje się na akt miłości i poświęcenia, ratując życie innego więźnia poprzez oddanie mu swojego posiłku. To malutki gest, który w normalnych warunkach mógłby wydawać się trywialny, w rzeczywistości obozowej nabiera ogromnego znaczenia jako akt zachowania godności.

Podobnie heroiczna jest postać więźniarki Jawgieniji Fiodorowny, która poświęca swoje życie, by uratować ukochanego mężczyznę. Jej miłość i ofiara są świadectwem, że nawet w najbardziej bezdusznych warunkach, człowiek może zachować swoją godność poprzez działanie zgodne z własnymi przekonaniami i wartościami.

Inny przykład to Kostrylew, który zbuntował się przeciwko systemowi. Jego opór wobec władzy i odmowa złamania własnych zasad moralnych są dowodem na to, że nawet w nieludzkich warunkach obozowych możliwe jest zachowanie godności i niezłomności ducha. Jego postawa wyraża sprzeciw wobec despotyzmu i totalitarnej władzy, co jest równoznaczne z zachowaniem godności osobistej.

Natalia Lwowna, bohaterka innej części książki, w obliczu nieuniknionej śmierci wybiera świadomą decyzję o jej przyspieszeniu, co dla niej samej jest aktem wolności i podmiotowości. Jej filozofia życia polega na tym, że nawet w skrajnych warunkach człowiek może kierować się własnymi zasadami moralnymi.

W całym "Innym świecie" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego można dostrzec liczne przykłady, gdzie mimo procesów dehumanizacji i brutalności reżimu, jednostki potrafią zachować swoje człowieczeństwo i godność. Moralne wybory, chociaż nieliczne i trudne, pokazują, że w ekstremalnych sytuacjach człowiek może zachować swoje wartości i integralność.

IV. Część trzecia: *Władca much* Williama Goldinga

Jednak gdy upływa czas, początkowa niewinność dzieci i dobra organizacja ustępują miejsca prawu siły i procesowi zezwierzęcenia. Przywódca Jack uosabia brutalność i prymitywizm, które zauważalnie naruszają normy społeczne i zasady godności.

Upadek cywilizacji na wyspie symbolizuje, jak szybko ludzka natura może ulec przemianie w obliczu braku społecznych reguł i norm. Przemoc, bezwzględność i łamanie zasad prowadzą do straszliwych czynów, jak mordy na niewinnych chłopcach. Równocześnie, w sprzeciwie wobec tej brutalności, kilku bohaterów, jak Ralph i Piggy, stara się zachować resztki godności przez przestrzeganie wierzeń w cywilizacyjne wartości.

Golding przez proces degradowania zasad pokazuje, że cywilizacja jest strażnikiem godności ludzkiej. Bez społecznych norm i zasad człowiek szybko wraca do pierwotnych, brutalnych instynktów, co prowadzi do utraty człowieczeństwa. We "Władcy much" to przestrzeganie reguł społecznych i etycznych jest kluczem do zachowania godności człowieka.

V. Podsumowanie

Godność jest wartością nadrzędną, która często okazuje się ważniejsza niż samo przetrwanie w ekstremalnych warunkach. Człowiek zachowuje swoją godność w najtrudniejszych chwilach, trzymając się zasad moralnych i humanitarnych. Nawet w obliczu absolutnej dehumanizacji istnieją jednostki, które potrafią ocalić swoje człowieczeństwo poprzez heroiczną postawę, moralne gesty, a także sprzeciw wobec upokorzenia.

Refleksja nad pojęciem godności w sytuacjach skrajnych pokazuje, że zawsze warto kierować się zasadami moralnymi, bowiem to one definiują nas jako ludzi. Zachowanie wartości humanitarnych, takie jak szacunek dla drugiej osoby, miłość czy przywiązanie do prawdy, nawet w najtrudniejszych momentach, jest kluczowe dla zachowania godności. Historia i literatura uczą nas, że człowieczeństwo to coś więcej niż biologiczne przetrwanie – to wybór moralny, który pozwala zachować godność nawet w obliczu najgorszych prób.