Realizm, naturalizm, symbolizm – ich rola w sposobie ukazania klęski powstania styczniowego. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania Stefana Żeromskiego Rozdzióbią nas kruki, wrony.... W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.07.2024 o 8:17

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.07.2024 o 7:33

Powstanie styczniowe, które wybuchło w 1863 roku, jest jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski, choć zakończyło się klęską. Było to najdłużej trwające powstanie narodowowyzwoleńcze, które wywarło ogromny wpływ na mentalność i kulturę narodu polskiego. Powstanie styczniowe stało się inspiracją wielu utworów literackich, w których pisarze próbowali uchwycić dramatyzm tych wydarzeń oraz przeanalizować przyczyny i konsekwencje niepowodzenia. W literaturze, różne prądy literackie – realizm, naturalizm i symbolizm – odegrały znaczną rolę w ukazaniu klęski powstania. W niniejszej rozprawce omówię, jak te nurty zostały zastosowane w noweli Stefana Żeromskiego "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." oraz porównam je z podejściem Elizy Orzeszkowej w "Gloria victis". Przeanalizuję, w jaki sposób te prądy wpłynęły na odbiór i percepcję klęski powstania przez czytelników.

Realizm jest jednym z najstarszych prądów literackich, który dążył do dokładnego odwzorowania rzeczywistości w literaturze. Skupiał się na codziennym życiu, detalach społecznych i problemach jednostki. Realistyczne dzieła literackie często charakteryzują się szczegółowymi opisami i analizą psychologiczną postaci. W noweli Żeromskiego, realizm jest wyeksponowany poprzez szczegółowe opisy natury, warunków atmosferycznych oraz stanu ubioru postaci.

W „Rozdzióbią nas kruki, wrony…”, Żeromski z niezwykłą precyzją oddaje ponurą atmosferę towarzyszącą powstaniu. Opisuje zziębniętego Wojaka z uszkodzonymi butami, co stanowi swoistą „fotografię” rzeczywistości. Takie detale nadają dziełu autentyczności i pomagają czytelnikowi głębiej zaangażować się emocjonalnie w historię. Realistyczne podejście Żeromskiego nie idealizuje powstańców. Zamiast tego, ukazuje ich jako ludzi wykończonych, zdemoralizowanych walką i biedą. Brak heroizmu i brutalne realia przedstawione w noweli wywołują w czytelniku współczucie oraz refleksję nad ludzkimi stratami i narodową tragedią.

Naturalizm wyewoluował z realizmu i jest bardziej skrajny w swojej formie. Podkreśla biologiczne aspekty życia człowieka, jego instynkty oraz wpływ otoczenia na jednostkę. Często uwypukla brzydotę, biedę i dehumanizację jednostki w obliczu ekstremalnych warunków. W noweli Żeromskiego, naturalizm jest ukazany w postaci chłopa, który pojawia się w III części. Chłop ten jest przedstawiony jako dziki, na poły zwierzęcy ścierwojad kierowany podstawowymi instynktami, pragnieniem przetrwania.

Naturalizm odgrywa kluczową rolę w analizowaniu przyczyn klęski powstania przez ukazanie społecznych problemów, które stanowiły tło dla tych wydarzeń. Żeromski krytykuje brak pracy organicznej oraz zaniedbanie ludowej części społeczeństwa. Ukazuje biedę i uwstecznienie cywilizacyjne polskiej wsi, co w konsekwencji przyczynia się do klęski powstania. Bez wsparcia chłopów i zrozumienia ich potrzeb, powstanie nie miało szans na powodzenie. Naturalistyczne podejście w noweli skłania czytelnika do refleksji nad społecznymi uwarunkowaniami i koniecznością reform.

Symbolizm w literaturze poszukuje duchowych, transcendentnych znaczeń, używa symboli i motywów o głębszym znaczeniu niż dosłowne treści. W noweli Żeromskiego symbolika odgrywa ważną rolę w podkreśleniu głębszych znaczeń klęski powstania. Kruki i wrony, które rozdzierają ciało zmarłego powstańca, są symbolem ludzi-wyborców narodowych tragedii – kolaborantów, oportunistów, którzy żerują na klęsce.

Symbolizm intensyfikuje ponurą atmosferę noweli i ukazuje konsekwencje klęski powstania na szerszym, duchowym poziomie. Kruki i wrony symbolizują ostateczną degradację narodową i wydanie na „żer ścierwojadów”. Żeromski, używając symbolizmu, podkreśla, że klęska powstania miała nie tylko militarne, ale także duchowe konsekwencje. Symbolika dodaje noweli wymiaru metafizycznego, co czyni z niej nie tylko analizę historyczną, ale także refleksję filozoficzną nad losem narodu.

Eliza Orzeszkowa w "Gloria victis" prezentuje zupełnie inne podejście do klęski powstania styczniowego. Jej utwór koncentruje się na duchowym i heroicznych wymiarze walki powstańców. Symbolika przyrody odgrywa tu centralną rolę, a natura staje się świadkiem bohaterskich czynów. Las, który jest świadkiem wydarzeń, symbolizuje pamięć historyczną i męstwo powstańców. Orzeszkowa personifikuje przyrodę, nadając jej głos, który opowiada historię poległych.

W "Gloria victis" powstańcy są ukazani jako antyczni herosi, rycerze słusznej sprawy. Orzeszkowa, poprzez swoje dzieło, podkreśla duchową wartość walki, niezależnie od militarnego niepowodzenia. Powstańcy stają się symbolem męczeństwa narodowego, którego celem jest budowanie tożsamości narodowej. Takie podejście do klęski powstania podkreśla bohaterstwo i poświęcenie, co kontrastuje z realistycznym i naturalistycznym podejściem Żeromskiego.

Podsumowując, realizm, naturalizm i symbolizm odegrały kluczową rolę w sposób, w jaki Żeromski ukazał klęskę powstania styczniowego w noweli "Rozdzióbią nas kruki, wrony...". Realizm pomógł uchwycić brutalną prawdę i wywołać współczucie u czytelnika. Naturalizm skupił się na społecznych przyczynach klęski, ukazując biedę i uwstecznienie cywilizacyjne. Symbolizm nadał klęsce głębsze, duchowe znaczenie, czyniąc z noweli refleksję filozoficzną nad losem narodu.

Porównując podejście Żeromskiego z "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej, można zauważyć różnice w ukazaniu klęski powstania. Żeromski stosuje brutalny realizm i naturalizm, podczas gdy Orzeszkowa heroizuje powstańców i używa symboliki nawiązującej do romantyzmu. Powstanie styczniowe pozostaje kluczowym momentem narodowym, który nadal wywołuje refleksje i kontrowersje. Literatura pełni ważną rolę w dokumentowaniu i analizowaniu przeszłości, a refleksje nad powstaniem styczniowym wciąż wzbogacają naszą introspekcję nad narodową tożsamością i historią. Zachęca to do dalszej kontemplacji i odkrywania prawd dotyczących przeszłości narodowej.