Obraz społeczeństwa polskiego w literaturze: analiza na przykładzie Mendla i Lalki.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.08.2024 o 11:17

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.07.2024 o 9:22

Społeczeństwo polskie od wieków było barwne i zróżnicowane, co znalazło swoje odzwierciedlenie w literaturze. Aby zrozumieć różnorodność i kompleksowość tego tematu, możemy odwołać się do wielu dzieł literackich, wśród których szczególne miejsce zajmują takie prace jak „Lalka” Bolesława Prusa oraz „Mendel Gdański” Marii Konopnickiej. Obydwa te utwory, choć różne w stylistyce i narracji, ukazują istotne aspekty społeczeństwa polskiego w XIX wieku i pozwalają na głębsze zrozumienie ówczesnych problemów społecznych, konfliktów i wartości.

„Lalka” Bolesława Prusa to powieść, która doskonale ukazuje złożoność społeczeństwa polskiego w okresie pozytywizmu. Prus przedstawia w niej różnych przedstawicieli klas społecznych, ich marzenia, wartości i problemy, z jakimi się borykają. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest postacią wyjątkową, ponieważ jego losy łączą dwa światy – arystokracji i mieszczaństwa. Były powstaniec, a teraz zamożny kupiec, Wokulski, stara się osiągnąć osobiste szczęście i zdobyć miłość arystokratki Izabeli Łęckiej, co jednak okazuje się niemożliwe. Jego zmagania symbolizują zderzenie ideałów i rzeczywistości, a także problemy wynikające z różnic klasowych.

Arystokracja, do której należy Izabela, w „Lalce” jest przedstawiona jako klasa pasożytnicza, pogrążona w bezczynności i przepychu, często oderwana od rzeczywistości. Prus krytycznie portretuje Izabelę i jej otoczenie, pokazując, że ich zachłanność i brak zainteresowania losem innych są przyczyną społecznych antagonizmów. Z drugiej strony mamy przedstawicieli mieszczaństwa i robotników, których życie jest pełne trudu i wyrzeczeń, ale też wartości i ambicji, jakich brak arystokracji. Prus nie idealizuje jednak żadnej z tych grup, ukazując również wady i ograniczenia innych warstw społecznych.

Z kolei „Mendel Gdański” Marii Konopnickiej to nowela, która dotyka problemu antysemityzmu i wadliwego funkcjonowania polskiego społeczeństwa w odniesieniu do mniejszości narodowych. Tytułowy bohater, Mendel, jest starszym Żydem, który całe życie spędził w Polsce, czując się Polakiem, mimo swojego żydowskiego pochodzenia. Konflikt rodzi się, gdy miasta zaczynają prześladować Żydów, widząc w nich kozła ofiarnego dla swoich problemów. W postaci Mendla, Konopnicka ukazuje dramat jednostki marginalizowanej przez społeczeństwo i odrzuconej pomimo lojalności i miłości do ojczyzny.

Opowieść o Mendelu jest potężnym obrazem nietolerancji i uprzedzeń, które niszczą tkankę społeczną. Jest to także przypomnienie o potrzebie empatii i zrozumienia, bez których każde społeczeństwo ulega dezintegracji. Mendel, mimo że jest prawym człowiekiem, staje się ofiarą nienawiści, co pokazuje, jak krzywdzące mogą być stereotypy i jak ważne jest, aby społeczeństwo dążyło do sprawiedliwości i równości dla wszystkich swoich członków.

Obydwa utwory, choć różne w formie, zmierzają do ukazania głębokich problemów społecznych i ich wpływu na jednostki. „Lalka” Bolesława Prusa ilustruje złożone relacje między różnymi klasami społecznymi, ich marzenia i przeszkody, jakie muszą pokonać, by znaleźć swoje miejsce w coraz bardziej zmieniającym się świecie. Prus z jednej strony pokazuje tragizm jednostki pragnącej przekroczyć bariery społeczne, co widzimy na przykładzie Wokulskiego, a z drugiej strony ukazuje bezwzględność tych, którzy już osiągnęli lub utrzymują swoje uprzywilejowane pozycje, jak arystokracja.

Natomiast „Mendel Gdański” Konopnickiej to bolesne przypomnienie, jak łatwo zniszczyć życie człowieka jedynie na podstawie jego pochodzenia. Mendel, pomimo swojej przynależności do polskiej społeczności, zostaje wykluczony, co odbija się na jego życiu i zdrowiu. Konopnicka wzywa do refleksji nad naszymi postawami wobec innych, pokazując jak niszczące mogą być uprzedzenia i brak akceptacji.

Podsumowując, literatura od wieków pełniła rolę zwierciadła, w którym społeczeństwo mogło dostrzec swoje wady i zalety, złożoność ludzkiej natury oraz problemy, z jakimi musiało się zmierzyć. „Lalka” Bolesława Prusa i „Mendel Gdański” Marii Konopnickiej są doskonałymi przykładami utworów, które nie tylko opisują, ale i analizują polskie społeczeństwo, jego konflikty, wartości i marzenia. Dzięki nim możemy lepiej zrozumieć, ile jeszcze pracy wymaga tworzenie sprawiedliwego i zrównoważonego społeczeństwa, w którym każdy człowiek będzie mógł znaleźć swoje miejsce bez względu na swoje pochodzenie czy status społeczny.