Bunt przeciwko porządkowi społecznemu. Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.08.2024 o 9:15

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.08.2024 o 8:39

Bunt przeciwko porządkowi społecznemu w „Tangu” Sławomira Mrożka i „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego

I. Wstęp

II. Główna część

Nie-Boska komedia Zygmunta Krasińskiego

„Nie-Boska komedia” została napisana w 1835 roku, w okresie licznych społecznych i politycznych zawirowań w Europie. Krasiński, pochodzący z arystokratycznej rodziny, był świadkiem powstań narodowych oraz rewolucji, które z jednej strony dążyły do wyzwolenia narodów spod jarzma monarchii, a z drugiej — wielokrotnie kończyły się klęską i chaosem. Kontekst historyczny powstania dzieła, osadzony w epoce rewolucji, jest kluczowy dla zrozumienia nawagi i przerażenia, jaki towarzyszy buntowi według Krasińskiego.

Analiza głównych bohaterów

Postacie w „Nie-Boskiej komedii” symbolizują różne podejścia do buntu. Hrabia Henryk jest wcieleniem konserwatyzmu i obrońcą istniejącego porządku społecznego. Pankracy natomiast to idealista i przywódca rewolucji, marzący o zniszczeniu starego porządku w imię nowych idei. Konflikt między nimi ukazuje dwoistość rewolucji — jako idei i procesu społecznego.

Rewolucja jako dantejskie piekło

Krasiński przedstawia rewolucję jako odtworzenie kręgów piekła z „Boskiej komedii” Dantego. Rewolucja staje się dla niego swego rodzaju piekielnym scenariuszem, gdzie ludzie, mimo że początkowo mają szlachetne intencje, ulegają odwiecznym grzechom — chciwości, okrucieństwu, zdradzie. Pankracy, mimo swego idealizmu, staje się świadkiem własnej klęski, kiedy rewolucja zaczyna niszczyć także jej przywódców i zwolenników.

Intencje i skutki

Pankracy jako idealista pragnie zniszczyć stary porządek, uważając go za niesprawiedliwy i opresyjny. Jednak Krasiński ukazuje, że nawet najgorętsi rewolucjoniści są narażeni na korupcję i dehumanizację. Wolność, którą pragną osiągnąć, często przekształca się w samowolę i wyzwala najniższe instynkty społeczności, co prowadzi do chaosu i tyranii.

Wnioski

Rewolucja ukazana przez Krasińskiego to dehumanizująca siła. Bez jasnego kompasu moralnego bunt prowadzi do tyranii, co jest widoczne w postaci Pankracego, który mimo dobrych intencji doprowadza do destrukcji i nieszczęść.

Tango Sławomira Mrożka

„Tango” Sławomira Mrożka powstało w latach 60. XX wieku, w czasach, gdy świat doświadczał dekonstrukcji tradycyjnych wartości i norm społecznych. Mrożek był krytykiem zarówno współczesności, jak i tradycji, co odzwierciedla się w jego utworze, w którym analizuje kondycję społeczeństwa i zagubienie młodych ludzi poszukujących sensu w świecie.

Konflikt pokoleń

W „Tangu” główny konflikt rozgrywa się między pokoleniem awangardy, reprezentowanym przez Stomila i Eleonorę, a młodym pokoleniem, symbolizowanym przez Artura. Stomil i Eleonora zdekonstruowali dawne wartości i normy, wprowadzając awangardowe sposoby życia, które dla Artura stają się puste i pozbawione sensu.

Dekonstrukcja tradycyjnych wartości

Mrożek kreśli świat jako śmietnisko idei, gdzie tradycyjne wartości zostały obalone, ale nie ma niczego, co mogłoby je zastąpić. Poprzez groteskowe odwrócenie ról społecznych, Mrożek pokazuje absurd i chaos, w którym żyją bohaterowie. To właśnie Artur, młody człowiek, buntuje się przeciwko tej dekonstrukcji i dąży do przywrócenia sensu i porządku.

Bunt Artura

Artur, w przeciwieństwie do swoich rodziców, pragnie przywrócić dawny porządek. Jego bunt jest nietypowy — nie dąży do obalenia, ale do odbudowy wartości i ustanowienia nowego ładu. Jednak jego dążenie do porządku i sensu w świecie pełnym chaosu okazuje się być równie skomplikowane i ostatecznie kończy się niepowodzeniem.

Władza jako synteza wolności i porządku

Artur, aby osiągnąć swoje cele, ucieka się do władzy i przemocy, co wskazuje na jego ambiwalentny stosunek do wolności i porządku. Pragnie władzy, aby wprowadzić ład, ale nie potrafi skutecznie zrealizować swoich zamierzeń. Jego dążenie kończy się klęską, gdy Edek — symbol prymitywizmu i brutalnej siły — przejmuje kontrolę.

Ostateczny upadek

Upadek Artura oraz triumf Edka stają się kulminacją, która ukazuje, że bez solidnego fundamentu wartości społecznych, każde dążenie do ustanowienia nowego ładu może prowadzić do barbarzyzmu. Tango tańczone przez Edka i Eugeniusza stanowi symboliczne zwycięstwo prymitywizmu nad cywilizacją.

Wnioski

Bunt Artura, mimo że kierowany jest potrzebą porządku, ostatecznie prowadzi do dalszej degradacji społecznej. Mrożek pokazuje, że próbując odbudować wartości, jeśli nie mamy jasnego kompasu moralnego, możemy jedynie przyczynić się do chaosu i zaniku cywilizacji.

III. Zakończenie

IV. Dodatek — Uwzględnienie kontekstu

Zarówno realia społeczne i polityczne epoki Krasińskiego, jak i zmiany społeczne XX wieku mają kluczowy wpływ na treść i przesłanie obu utworów. Krasiński pisał w czasach gwałtownych rewolucji i walk o narodowe wyzwolenie, co wpłynęło na jego pesymistyczne spojrzenie na bunt. Mrożek tworzył w okresie dekonstrukcji powojennej i poszukiwania nowych wartości w zmediatyzowanym i zglobalizowanym świecie.

Kontekst społeczny i psychologiczny

Psychologia buntu ukazana zarówno u Krasińskiego, jak i Mrożka, odzwierciedla różne spojrzenia na wolność i porządek. Dla bohaterów „Nie-Boskiej komedii” bunt to walka na śmierć i życie, pełna moralnych dylematów, natomiast w „Tangu” bunt ma bardziej chaotyczny i groteskowy charakter, co oddaje zawiłości psychologiczne współczesnych społeczeństw.

Kontekst literacki

Porównanie z innymi dziełami literackimi traktującymi o buncie, takimi jak „Rewolucje” Hegla czy „Manifest Komunistyczny” Marksa i Engelsa, pozwala lepiej zrozumieć miejsce „Nie-Boskiej komedii” i „Tanga” w kanonie literatury polskiej. Oba utwory można traktować jako refleksję nad mechanizmami rewolucji i zmian społecznych, które w literaturze są obecne w różnych formach od wieków.

Sumując, obie analizy pokazują, że bunt, choć pociąga za sobą nadzieje na lepsze jutro, równie często bywa katalizatorem chaosu i destrukcji. Dlatego też, ani porządek, ani bunt nie są czarno-białymi zjawiskami, lecz skomplikowanymi procesami, które wymagają głębokiego zrozumienia i mądrości, aby mogły przynieść realne, pozytywne zmiany.