Dom rodzinny miejsce kształtowania wartości czy źródło młodzieńczego buntu. Odwołaj się do przedwiośnia lub innego utworu literackiego i wybranych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.11.2023 o 16:58

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 21.11.2023 o 17:06

Dom rodzinny jest bez wątpienia jednym z najważniejszych miejsc w życiu młodego człowieka. To tutaj rodzą się pierwsze więzi, kształtują się wartości i rozwija się osobowość. Jednak czy dom rodzinny jest jedynie miejscem kształtowania wartości, czy też może być również źródłem młodzieńczego buntu? Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto sięgnąć do literatury, która często przedstawia różne oblicza domu rodzinnego i jego roli w życiu młodego człowieka.

Powieść "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego przedstawia proces dojrzewania młodego Cezarego Baryki, który przemieszcza się z rodzinnego domu na Kaukazie do burzliwej, rewolucyjnej Warszawy tuż po zakończeniu I wojny światowej. Przyglądając się jego historii, można zauważyć, jak dom rodzinny wpływa na kształtowanie jego wartości, a także jak staje się on początkiem drogi ku buntowi.

Z jednej strony, możemy postrzegać dom rodzinny jako miejsce kształtowania wartości. Wychowanie Cezarego w dobrze sytuowanej rodzinie Baryków, tradycje oraz kultura, w której dorastał, wpajały mu pewne wartości, takie jak honor, patriotyzm czy odpowiedzialność za kraj. Zaspokojenie podstawowych potrzeb, stabilność materialna oraz wczesna edukacja moralna kreuje w Cezarym obraz świata, w którym te wartości wydają się niezachwiane i uniwersalne.

Z drugiej strony, dom rodzinny jest również źródłem młodzieńczego buntu. Przede wszystkim efektem przepaści między ideałami, a rzeczywistością, którą Cezary odkrywa po opuszczeniu beztroskiego życia w Azerbejdżanie. Burzliwe wydarzenia rewolucyjne i powojenne, z którymi się styka w Polsce, wyostrzają jego krytyczne myślenie i skłaniają do rewizji wcześniejszych przekonań. Właśnie w kontrze do wartości przyswajanych w domu rodzinnych, kształtuje się bunt Cezarego, poszukiwanie własnej drogi i tożsamości – między ideałem "szklanych domów" jako symbolu nowej, lepszej rzeczywistości, a bezwzględną i często brutalną rzeczywistością społeczno-polityczną nowej Polski.

"Przedwiośnie" ukazuje zatem, że dom rodzinny stanowi zarówno miejsce kształtowania wartości, jak i może być początkiem młodzieńczego buntu. Nie jest to zjawisko jednoznaczne – oraz że interakcje między wartościami przyswajanymi w domu a realiami świata zewnętrznego mogą prowadzić do konfliktu, z którego wynika potrzeba indywidualnego wyboru ścieżki życiowej. Cezary, stając się symbolem młodego pokolenia, wyraża zarówno poszanowanie tradycji, jak i pragnienie zmian, co sprawia, że jest jednocześnie kontynuatorem i rewolucjonistą. Tak więc, dom rodzinny w literaturze, a w szczególności w "Przedwiośniu" Żeromskiego, jawi się jako punkt wyjścia w drodze do własnej tożsamości – poprzez akceptację, bunt, a nade wszystko poszukiwanie.

Z drugiej strony, jako przykład literacki obrazujący dom rodzinny jako źródło buntu, można wskazać dział dzieła Henryka Sienkiewicza „Potop”. Bohaterowie tacy jak Kmicic, początkowo prowadzą buntownicze życie, poddając w wątpliwość tradycyjne wartości swoich rodzin. Bunt Kmicica przeciwko ustalonemu ładowi i wartościom, choć w dużej części motywowany jest chęcią przeżycia przygód, z czasem ewoluuje w stronę dojrzalszego zrozumienia tychże wartości, co ukazuje proces jego wewnętrznej przemiany.

„Chłopi” Władysława Reymonta również mają swoje miejsce w dyskursie na temat domu rodzinnego jako przestrzeni kształtowania wartości. Opisując życie rodziny Borynów, autor przedstawia obraz społeczności ściśle związanej z ziemią, w której tradycyjne wartości takie jak ciężka praca, poszanowanie zwyczajów i bliski kontakt z naturą są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Mimo to, w powieści nie brakuje postaci jak Jagna, która w swoim młodzieńczym buncie próbuje przeciwstawić się ograniczeniom narzucanym przez tradycję.

„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza z kolei wyraźnie akcentuje bunt przeciwko narzuconym przez rodziców i nauczycieli wartościom. Bohater, Józio, zostaje wciągnięty z powrotem do szkoły, co jest metaforą społecznego przymusu adaptacji do sztywnych ról i wartości. Przemoc symboliczna, jakiej doświadcza od osób narzucających mu określone zachowania, popycha go do buntu, który jednakże ukazany jest w sposób groteskowy, podkreślając tym samym trudności w wyzwoleniu się z tradycyjnych modeli.

Podsumowując, dom rodziny może być zarówno miejscem kształtowania wartości, jak i źródłem młodzieńczego buntu. Często zależy to od indywidualnych cech bohatera, z jednej strony otwartości i gotowości do akceptacji wartości przekazywanych w domu rodzinnym, a z drugiej strony od zewnętrznych czynników, takich jak konteksty społeczno-historyczne czy narzucone ideologie. Literatura dostarcza nam wiele przykładów, które utwierdzają nas w przekonaniu, że dom rodziny może mieć istotny wpływ na formowanie jednostki, zarówno przez transmisję wartości, jak i generowanie buntu, który prowadzi do poszukiwania własnej drogi.