Motyw bohaterów zapomnianych przez naród. Omów zagadnienie na podstawie utworu Gloria victis Elizy Orzeszkowej. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.08.2024 o 13:13

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 15.08.2024 o 12:40

Wstęp

Historia Polski jest przepełniona tragicznymi wydarzeniami, wojnami, powstaniami i heroizmem jednostek, które walczyły o wolność ojczyzny. Polska doświadczyła rozbiorów, zrywów niepodległościowych, jak Powstanie Listopadowe, Styczniowe, a także II wojny światowej. W tym morzu wydarzeń naród wyłonił licznych bohaterów, takich jak Tadeusz Kościuszko, Józef Piłsudski, czy Witold Pilecki. Jednak wielu innych, mniej znanych, zapomnianych przez społeczeństwo, również oddało swoje życie za ojczyznę. Bohaterowie ci, często anonimowi, reprezentują przejaw najwyższego poświęcenia, o którym należy pamiętać.

Eliza Orzeszkowa, nowelistka i powieściopisarka epoki pozytywizmu, w swojej nowelce "Gloria victis" podejmuje temat zapomnienia o powstańcach styczniowych, przypominając o ich ofierze i heroizmie. "Gloria victis" to utwór, który staje się pomnikiem dla tych, którzy zginęli w walce o wolność, choć ich imiona zatarły się w pamięci narodowej. Nowelka ta nie tylko przypomina o konkretnych zdarzeniach historycznych, ale również stanowi hołd dla wszystkich zapomnianych bohaterów.

Jako kontekst literacki, warto zestawić "Gloria victis" z utworem Czesława Miłosza "Ballada". Poeta ten, laureat literackiej Nagrody Nobla, w swojej twórczości porusza temat zapomnienia o bohaterach II wojny światowej. "Ballada" ukazuje, jak łatwo naród może zapomnieć o tych, którzy poświęcili życie za ojczyznę, a jednocześnie podkreśla, że pamięć o nich, choć ulotna, nie wpływa na wartość ich czynów.

Rozwinięcie

"Gloria victis" Elizy Orzeszkowej to opowieść przedstawiona z perspektywy przyrody – lasu i wiatru, które stają się niemymi świadkami dramatycznych wydarzeń. To właśnie natura, nie ludzie, niesie pamięć o bohaterach powstania styczniowego. Las i wiatr są wszechobecnymi obserwatorami, niezależnymi od ludzkiej pamięci, nie poddają się zapomnieniu. Ich narracja jest świadectwem minionych dni, kiedy Romuald Traugutt i jego oddział powstańczy walczyli z przeważającymi siłami carskimi.

Romuald Traugutt, postać historyczna, w "Gloria victis" przedstawiony jest jako ucieleśnienie patriotyzmu i ofiary. Orzeszkowa kreśli sylwetki powstańców z ogromnym szacunkiem, ukazując ich zmagania i poświęcenie. Bohaterowie, choć zginęli w nierównej walce, pozostali w sercu lasu, który przechowuje ich pamięć. Tragiczny koniec powstańców, którzy zostali pochowani w zapomnianej mogile, jest symbolem zanikającej pamięci narodowej. Pomimo iż pamięć o nich wśród ludzi zanika, ich bohaterstwo zostaje unieśmiertelnione przez przyrodę.

Spersonifikowana natura w nowelce Orzeszkowej symbolizuje wieczność, w przeciwieństwie do przemijającej ludzkiej pamięci. W ten sposób autorka kreuje dualność rzeczywistości – ludzka, przemijająca i niezmienna, wieczna przyroda. Orzeszkowa dodaje metanarracyjny wymiar do swojej opowieści – przez przyrodę próbuje przekazać, że ciała bohaterów mogą zniknąć, pamięć ludzka może się zatrzeć, ale duch ich ofiary przetrwa.

Wyrażenie "Gloria victis" – chwała zwyciężonym – ma szczególne znaczenie w kontekście zapomnienia. Chociaż powstańcy przegrali, ich poświęcenie jest podstawą przyszłych walk o wolność, fundamentem przyszłości narodu. Bohaterowie rozmawiają w utworze o przyszłości Polski i ich nadzieje, że ich ofiara nie pójdzie na marne, stanowią rdzeń tej nowelki. Symbolizm jest tutaj kluczowy – tort utraconych powstańców jest jednocześnie uznaniem ich wkładu w walkę za ojczyznę.

Czesław Miłosz w "Balladzie" również podejmuje temat zapomnienia o bohaterach. Przedstawia matkę żołnierza, który zginął w walce, a o którym zapomniano. Jego tragedia i poświęcenie spotykają się z nieuniknionym ludzkim procesem zapomnienia. Dla Miłosza, 'życie dalej' jest naturalnym procesem, który jednak nie umniejsza poświęcenia bohaterów. Strzelając "diamentami", metaforą dla kul bądź ofiary, poeta podkreśla, że ich poświęcenie jest bezcenne, nawet jeżeli ich imiona znikają z pamięci.

Miłosz wprowadza poetycki obraz zapomnianych bohaterów, którzy mimo śmierci wciąż wpływają na przyszłość. Losy bohaterów, jak matka wspominająca syna, podkreślają, że zapomnienie jest naturalne, ale nie negatywne. Zapominamy o imionach, ale nie o czynach i wartościach, które one reprezentowały. Proces zapominania jest akceptowalny, jeśli prowadzi do realizacji idei, za które bohaterowie walczyli i zginęli.

Podsumowanie

Wartość pamięci o bohaterach jest nieoceniona, jednakże codzienność i upływ czasu mogą skutecznie wymazać ich z pamięci społecznej. Jak pokazuje Orzeszkowa w "Gloria victis", mimo że ludzka pamięć jest ulotna, to ofiara bohaterów pozostawia trwały ślad w rzeczywistości, symbolizowany przez przyrodę. Bohaterowie z "Gloria victis" zasługują na pamięć nie tylko ze względu na ich czyny, ale również dlatego, że ich poświęcenie jest fundamentem przyszłych pokoleń.

Miłosz natomiast rozszerza tę myśl, ukazując, że zapomnienie jest procesem nieuniknionym, ale nie musi być równoznaczne z umniejszeniem wartości ofiary. Strzelanie "diamentami" to gest, który przekracza śmierć i zapomnienie, prowadząc do przemiany narodu.

Bohaterowie zapomniani przez naród zasługują na naszą pamięć. Ich czyny są pomnikiem, który przetrwa próbę czasu, niezależnie od pamięci jednostek. Współczesne społeczeństwo może uczcić ich pamięć poprzez edukację, literaturę, dni pamięci, przez życie zgodne z wartościami, za które walczyli. Ważne jest, aby pamiętać, że poświęcenie nie jest daremne, nawet jeśli imiona znikają z pamięci. Najważniejsze jest, aby żyć w sposób, który uczci ich poświęcenie i dążyć do zachowania wartości, o które walczyli.