Wpływ otaczającej przestrzeni na człowieka: analiza "Zbrodni i kary" oraz "Dżumy".

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 2.10.2024 o 18:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 18.08.2024 o 15:48

Wpływ otaczającej przestrzeni na człowieka jest tematem, który od lat absorbuje uwagę literatów, psychologów i socjologów. Środowisko, w którym przebywamy, zdaniem wielu badaczy, ma istotny wpływ na nasze decyzje, postawy oraz zdrowie psychiczne. Temat ten znajduje odzwierciedlenie w wielu dziełach literackich, w których pokazane jest, jak różne przestrzenie mogą kształtować charakter i losy bohaterów. W rozważaniach na ten temat pomocne okażą się trzy kluczowe lektury: "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, "Dżuma" Alberta Camusa oraz "Lalka" Bolesława Prusa.

Pierwszą lekturą, którą warto omówić, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. W tym dziele przestrzeń ma kolosalny wpływ na głównego bohatera, Rodiona Raskolnikowa. Petersburg, miasto tętniące życiem, ale jednocześnie duszące swoją anonimowością i nędzą, wpływa na psychikę Raskolnikowa. Mieszka on w małym, ciemnym pokoju, który jest metaforą jego umysłu – ciasnym, klaustrofobicznym i ponurym. W takich warunkach dojrzewa jego plan morderstwa, które ma być dowodem na to, że jest "człowiekiem wyjątkowym", mogącym przekroczyć moralne granice.

Otaczająca go przestrzeń jest pełna zła, nędzy i korupcji, co sprzyja jego nihilistycznym poglądom i desperackiej chęci wyrwania się z tego środowiska. Jednak to samo miasto, z jego labiryntem uliczek i miejscami pełnymi cierpienia, staje się później miejscem, gdzie Raskolnikow przechodzi duchową przemianę. Dostojewski pokazuje, że choć przestrzeń może prowadzić człowieka na moralne manowce, równocześnie stwarza ona możliwości do odbudowy i odkupienia. Raskolnikow odnajduje w sobie siłę do skruchy i zmiany, a jego otoczenie, mimo że wciąż pełne cierpienia, zaczyna wyglądać inaczej w świetle jego nowej świadomości.

Kolejnym utworem, który znakomicie ilustruje wpływ otaczającej przestrzeni, jest "Dżuma" Alberta Camusa. Oran, miasto w Algierii, staje się areną walki z epidemią dżumy, która zmienia życie jego mieszkańców. Camus używa miasta jako mikrokosmosu, w którym analizuje ludzką kondycję oraz reakcje na ekstremalne sytuacje.

Izolacja miasta, brak możliwości ucieczki i konieczność stawienia czoła śmiercionośnej chorobie prowadzą do głębokich przemyśleń oraz zmian w postawach bohaterów. Doktor Rieux, jeden z głównych bohaterów, staje się symbolem heroizmu i ludzkiej solidarności w obliczu koszmarnej sytuacji. Zamknięta przestrzeń, mimo że pełna grozy, mobilizuje ludzi do działania, zmusza ich do rewizji własnych wartości, przeniknięcia do sedna ludzkiego cierpienia i heroizmu. Camus ponadto pokazuje, że przestrzeń kryzysu może stać się przestrzenią ewolucji duchowej, gdzie człowiek, mimo wszelkich trudności, odnajduje sens w solidarności i wspólnocie.

Ostatnią lekturą, którą chciałbym omówić, jest "Lalka" Bolesława Prusa. W powieści tej przestrzeń Warszawy końca XIX wieku odgrywa kluczową rolę w formowaniu życiowych postaw bohaterów. Stanisław Wokulski, główny bohater, to przedsiębiorca i idealista, którego życie jest nierozerwalnie związane z tętniącą życiem stolicą. Warszawa końca XIX wieku staje się miejscem pełnym kontrastów, gdzie bogactwo i luksus są w wyraźnym kontraście z ubóstwem i nędzą.

Przestrzeń miejska wpływa na Wokulskiego, który przeżywa wewnętrzne rozdarcie między marzeniami o miłości a dążeniem do sukcesu materialnego. Wokulski, próbując pogodzić te dwa przeciwstawne aspekty, ostatecznie doznaje rozczarowania i frustracji. Warszawa, z jej arystokratycznymi salonami, biednymi dzielnicami i dynamicznie rozwijającym się rynkiem handlowym, jest miejscem, które kształtuje jego ambicje i wizje, ale jednocześnie staje się źródłem jego bolesnych doświadczeń. Przestrzeń miasta wpływa na jego relacje z innymi ludźmi, kształtując jego sukcesy i porażki.

Analizując te trzy dzieła literackie, dostrzegamy, że otaczająca przestrzeń ma nieoceniony wpływ na życie i psychikę człowieka. Właśnie przestrzeń – zarówno fizyczna jak i emocjonalna – determinuje nasze postawy, wybory i zachowania. Dostojewski, Camus i Prus w swoich dziełach pokazują, że mimo przeciwności, jakie niesie ze sobą określone otoczenie, człowiek ma zdolność do zmiany, do walki o wartości i do odnalezienia sensu w najbardziej niesprzyjających warunkach. Przestrzeń nie tylko kształtuje, ale i wyzwala; staje się tłem, na którym rozgrywają się najistotniejsze ludzkie dramaty i triumfy.