Człowiek – istota pełna sprzeczności: Analiza w oparciu o wybraną lekturę obowiązkową oraz inne utwory literackie

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 24.02.2025 o 10:29

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 20.02.2025 o 16:36

Człowiek od zawsze był istotą pełną sprzeczności. Nasze myśli i działania często przeczą sobie nawzajem, a w sercu jednej osoby mogą współistnieć diametralnie różne pragnienia. Ta wewnętrzna dychotomia jest tematem wielu dzieł literackich, które badają zawiłości ludzkiej natury. W tej rozprawce odwołam się do "Makbeta" Williama Szekspira jako dramatu oraz do "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego, by zanalizować, w jaki sposób te dzieła podejmują temat sprzeczności w ludzkiej naturze. Ponadto poruszę kontekst filozoficzny, sięgając do myśli Friedricha Nietzschego.

Dramat Williama Szekspira, "Makbet", jest znakomitym przykładem utworu, który ukazuje sprzeczności w duszy człowieka. Makbet, uważany za bohatera tragicznego, jest postacią, w którejestetyczne przeciwieństwa są niezwykle widoczne. Jego pierwotną ambicją jest zdobycie władzy, co samo w sobie nie jest negatywne. Jednak z biegiem czasu jego żądza władzy przekształca się w chęć dominacji za wszelką cenę, nawet kosztem własnego człowieczeństwa.

Na początku dramatu Makbet jest lojalnym żołnierzem, zasłużonym dla króla Duncana. Tragiczność jego postaci polega na tym, że nie jest on całkowicie zły. Jego wewnętrzną walkę można zauważyć w momencie, gdy stoi przed wyborem morderstwa króla Duncana. Jego moralne rozterki, wynikające z wiedzy o nieuchronnej zdradzie i zbrodni, ukazują sprzeczność pomiędzy jego ambicjami a poczuciem sprawiedliwości.

Sprzeczności w postaci Makbeta są pogłębione przez wpływ Lady Makbet, jego żony, której ambicja i determinacja napędzają działania Makbeta. Ona sama ukazuje inną stronę sprzeczności – z jednej strony jest silna i bezkompromisowa, z drugiej jednak, po spełnieniu swoich żądz, zmaga się z poczuciem winy i wyrzutami sumienia, co prowadzi ją do obłędu i samobójczej śmierci.

Innym literackim dziełem, które analizuje sprzeczności tkwiące w człowieku, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow, główny bohater powieści, jest młodym studentem, który decyduje się zabić lichwiarkę, wierząc, że jego czyn jest usprawiedliwiony i przyniesie większe dobro. Jego wewnętrzna dychotomia polega na przekonaniu, że jest jednostką wyjątkową, stojącą ponad moralnymi normami społeczeństwa, a jednocześnie doświadcza gehenny moralnych rozterek.

Po dokonaniu zbrodni, Raskolnikow zmaga się z poczuciem winy i strachem przed odkryciem prawdy. W jego umyśle toczy się wewnętrzna walka pomiędzy wiarą w swoją wyjątkowość a człowieczeństwem, które każe mu przyznać się do winy. Sprzeczności jego charakteru prowadzą do jego upadku, pokazując, jak złożona i pełna przeciwności jest ludzka natura.

Kontekst filozoficzny, w szczególności myśli Friedricha Nietzschego, może dodatkowo rzucać światło na sprzeczności w ludzkiej naturze. Nietzsche w swojej filozofii porusza ideę "nadczłowieka" – jednostki, która przekracza moralne bariery narzucone przez społeczeństwo, by tworzyć własne wartości i znaczenia. Chociaż jego koncepcja może być postrzegana jako afirmacja indywidualizmu, niesie w sobie potencjał dla sprzeczności. Idea nadczłowieka zakłada odrzucenie powszechnie akceptowanych norm moralnych, co może prowadzić do konfliktów wewnętrznych między dążeniem do osobistej wolności a odpowiedzialnością wobec innych.

Makbet i Raskolnikow zmierzają do stania się swoistymi "nadludźmi" w swoich oczach – obaj pragną przekroczyć granice narzucone przez społeczeństwo i moralność. Jednak ich własne sprzeczności prowadzą ich do samodestrukcji, co ukazuje ograniczenia wynikające z prób całkowitego przekroczenia ludzkiej natury.

Podsumowując, zarówno "Makbet", jak i "Zbrodnia i kara" pokazują, że człowiek jest istotą pełną sprzeczności. Zarówno Szekspir, jak i Dostojewski badają wewnętrzne konflikty swoich bohaterów, które prowadzą do ich zguby. W kontekście filozofii Nietzschego zrozumiałe jest, że te sprzeczności wynikają z dążenia do czegoś większego, do przekroczenia samych siebie. Jednak ostatecznie pokazują, że ostateczne wyzwolenie od sprzeczności nie jest możliwe w ramach ludzkiej kondycji. Człowiek zawsze będzie zmagał się z wewnętrznymi konfliktami, które stanowią nieodłączny element jego natury.