Jak twórcy ukazują realia PRL-u? Omów zagadnienie na podstawie "Madame" Antoniego Libery.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 26.08.2024 o 16:55

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 24.08.2024 o 12:36

Realia PRL-u stanowią istotny kontekst literacki wielu utworów, ukazujących życie codzienne w Polsce w latach 1944-1989. Polska Rzeczpospolita Ludowa, będąca państwem socjalistycznym, charakteryzowała się systemem totalitarnym, ograniczającym wolność słowa, swobodę artystyczną oraz codzienne życie obywateli. W literaturze tego okresu znajdziemy obrazy szarości, zniewolenia i duchowego uwięzienia. Szczególnie interesująca pod tym względem jest powieść "Madame" Antoniego Libery, która przez pryzmat relacji bohaterów, często dotyka tych problemów.

Akcja powieści "Madame" toczy się w latach 60., w czasie apogeum PRL-u. Narrator, młody licealista, zafascynowany jest swoją nauczycielką francuskiego, tytułową Madame. Historia ma charakter mocno retrospektywny i osobisty, ukazuje młodzieńcze marzenia i aspiracje, przez co jeszcze wyraźniej kontrastuje z duszną atmosferą PRL-u. Powieść nie jest więc jedynie portretem relacji międzyludzkich, ale również swoistym świadectwem czasów. Realia PRL-u w "Madame" przedstawione są jako epoka szarości, zniewolenia i ograniczeń, które wpływają na życie bohaterów i ich artystyczne aspiracje.

Narracja i tło polityczne powieści silnie ukazują PRL jako epokę szarości i zniewolenia. Główny bohater odczuwa nijakość i monotonię otaczającej rzeczywistości, co jest znaczącym elementem opisów. Często wyraża żal za nieurodzeniem się w czasach II wojny światowej — w jego wyobraźni heroiczne czasy wojenne wydają się bardziej wartościowe niż szara codzienność PRL-u. Jest to refleksja nad losem, jaki przypadł jego pokoleniu. Powojenne oczekiwania na normalność zostały brutalnie rozwiane przez system polityczny, gdzie marzenia młodzieńca zderzają się z realiami wszechobecnej kontroli i ograniczeń.

Inni bohaterowie powieści również doświadczają zniewolenia PRL-u na różne sposoby. Jerzyk Monteń, nauczyciel, i tytułowa Madame mają swoje wewnętrzne konflikty związane z systemem. Jerzyka fascynuje świat nauki, ale jego kariera naukowa nie jest wolna od problemów — wyjazdy na Zachód doprowadzają go do poczucia alienacji po powrocie do kraju, który wydaje mu się jeszcze bardziej zniewolony. Madame, z drugiej strony, jest postacią tajemniczą, której główną motywacją staje się chęć powrotu do Francji. W PRL-owskiej rzeczywistości nie ma miejsca na swobodne realizowanie aspiracji, a kompromisy stają się koniecznością.

Znaczenie sztuki w PRL to kolejny aspekt powieści "Madame". Narrator, będący młodzieńcem marzącym o karierze literackiej, jest zafascynowany literaturą i sztuką, co zbliża go do Madame. Jego aspiracje artystyczne stają się alegorią walki z rzeczywistością, a niekiedy nawet ucieczką od niej. Jednakże, również w tej dziedzinie napotyka on liczne przeszkody, zwłaszcza związane z cenzurą. Brak wolności artystycznej tożsamy jest z komunistycznymi standardami, jakie rządziły twórczością w PRL-u. Przykładem jest tutaj zespół muzyczny narratora, który zostaje rozwiązany po wykonaniu piosenki „Hit the Road Jack” — symbolu zachodniej kultury muzycznej, z którą system komunistyczny walczył.

Innym aspektem są problemy narratora z publikacją własnych nowel i powieści. Jego dzieła, choć obiecujące, często spotykają się z krytyką i cenzurą. Wygrana w konkursie teatralnym, paradoksalnie, nagrodzona zostaje zegarkiem Ruhli — produkty zachodniego świata były wówczas trudno dostępne, więc nagroda oddaje ironię rzeczywistości PRL. Wszystko to ukazuje, jak głęboko system ingerował w życie osobiste i artystyczne obywateli.

Warto przy tej okazji porównać "Madame" z kontekstem zewnętrznym, np. "Małą apokalipsą" Tadeusza Konwickiego i piosenką „Mury” Jacka Kaczmarskiego. "Mała apokalipsa" jest opowieścią o losach pisarza w Warszawie, który zostaje poproszony o dokonanie samospalenia w geście protestu. Narrator przemierza miasto, ukazując brutalnie absurdalną rzeczywistość PRL-u, pełną propagandy, biedy i duchowego zniewolenia. Jego wewnętrzne rozterki są obrazem stanu duchowego społeczeństwa PRL, pełnego niepewności i braku nadziei.

Podobnie, piosenka "Mury" Jacka Kaczmarskiego, nawiązująca do hiszpańskiej wojny domowej, stała się hymnem ruchu antykomunistycznego w Polsce. Piosenka przedstawia symboliczne obrazy zniewolenia i walki o wolność, a jej pesymistyczne zakończenie odzwierciedla realia PRL. "Mury" były wezwaniem do walki, ale także przypomnieniem o trudach tej walki i o jej przykrych konsekwencjach.

Podsumowując, realia PRL-u w "Madame" Antoniego Libery, "Małej apokalipsie" Tadeusza Konwickiego i w piosence "Mury" Jacka Kaczmarskiego przedstawione są jako epoka zniewolenia, braku wolności i szarości. Dzięki literaturze i kulturze tamtego okresu możemy zrozumieć, jak głęboko totalitarny system wpływał na życie codzienne i aspiracje ludzi. Literatura ta ma wielką wartość w przedstawianiu przeszłości, zachowywaniu pamięci o minionych czasach oraz kształtowaniu świadomości historycznej. Refleksja nad znaczeniem zdobytej wolności jest zatem kluczowa w demokratycznej Polsce, a twórcy play centralną rolę w kultywowaniu tej pamięci wśród młodego pokolenia.