Funkcje baśni w literaturze ludowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.10.2024 o 8:33

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.09.2024 o 22:52

Baśń, jako forma literacka, stanowi nośnik ludowych wierzeń, wartości i norm, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Jej struktura i treści odzwierciedlają ludowy światopogląd, w tym wiarę w moce pozaziemskie, antropomorficzną wizję przyrody oraz utrwalone wartości moralne i społeczne. Analizując funkcje konwencji baśniowej w literaturze, szczególnie warto odwołać się do takich dzieł jak „Lilla Weneda” Juliusza Słowackiego, „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa oraz "Baśnie" braci Grimm. Każde z tych utworów w inny sposób wykorzystuje baśniową konwencję, by przekazać uniwersalne prawdy i wartości.

"Lilla Weneda" Juliusza Słowackiego to utwór, który poprzez konwencję baśniową ukazuje złożoność ludzkich losów i dylematów moralnych. W dziele tym, podobnie jak w tradycyjnych baśniach, natura jest antropomorfizowana – ma swoje emocje i zdolność do działania. Postaci takie jak Wenedzi czy Lechici są przedstawiane w sposób symboliczny, co pozwala na głębszą refleksję nad uniwersalnymi prawdami i wartościami. W tym utworze widać także funkcję moralizatorską baśni – postacie, takie jak Derwid, który szuka sprawiedliwości i zemsty za swoje krzywdy, są symbolem walki dobra ze złem. Baśniowa otoczka, w której świat widziany jest w czarno-białych barwach, pozwala Słowackiemu na podjęcie tematu narodowej tożsamości i walki o wolność.

Literatura romantyzmu, jak „Lilla Weneda”, czerpie z ludowych podań i baśni, aby wzmocnić przekaz ideowy i emocjonalny. Retoryka baśniowa pozwala na wprowadzenie motywów nadprzyrodzonych, co jest zgodne z romantycznym duchem zwątpienia w racjonalizm i szukania prawdy w głębszych, metafizycznych pokładach istnienia. Postacie Słowackiego są więc nie tylko jednostkami historycznymi, lecz mają także wymiar uniwersalny, co jest charakterystyczne dla baśni.

Przenieśmy się teraz do literatury wieku XX, gdzie baśniowość wciąż pełni ważną rolę, choć jest interpretowana na różne sposoby. Michaił Bułhakow w „Mistrzu i Małgorzacie” również wykorzystuje elementy baśniowe, aby przekazać swoje myśli o ludzkiej naturze i kondycji społecznej. W tej powieści znajdziemy wiele nadprzyrodzonych elementów – obecność diabła, czary, fantastyczne zdarzenia, które mają na celu odsłonienie ukrytych prawd o ludzkim życiu i społeczeństwie. Świat "Mistrza i Małgorzaty" jest pełen sprzeczności między dobrem a złem, wolnością a zniewoleniem, prawdą a kłamstwem – podobnie jak w baśniach, w których te przeciwstawne siły walczą o dominację.

Bułhakow, poprzez baśniową konwencję, ukazuje również konflikt między jednostką a systemem totalitarnym. Postać Wolanda, jako antyteza Boga, prowadzi swoich „wyznawców” ku odkryciu prawdy i sensu życia, co stanowi główne przesłanie utworu. Można to odczytać jako kontynuację moralizatorskich tradycji baśni, choć w bardziej złożonej formie, odpowiedniej dla czytelnika współczesnego, żyjącego w świecie pełnym niejednoznaczności.

Nie można także zapomnieć o klasycznych baśniach braci Grimm, które stanowią fundament dla wielu późniejszych interpretacji i adaptacji literackich. Bracia Grimm zebrali i spisali ludowe opowieści, które pierwotnie były przekazywane ustnie. Te baśnie niosły ze sobą konkretne przesłania moralne: kary za zło, nagrody za dobro, a także ideę sprawiedliwości. Każda historia miała na celu edukację moralną młodszych odbiorców, ale także odzwierciedlała społeczne normy i wartości.

Antropomorfizacja przyrody w baśniach Grimma, gdzie zwierzęta i rośliny często posiadają ludzkie cechy i zdolności do mówienia, służyła celu bliskiego ludowej wyobraźni – nadawaniu sensu i moralnego wymiaru naturalnym zjawiskom. Takie podejście pomogło w stworzeniu świata, w którym wszystko ma swój porządek i znaczenie.

Konwencja baśniowa w literaturze nie tylko uczy i moralizuje, ale także pozwala na głębsze zrozumienie ludzkiej natury i kondycji społecznej. W „Lilli Wenedzie” Słowackiego, „Mistrzu i Małgorzacie” Bułhakowa oraz baśniach braci Grimm, baśniowe elementy pełnią rolę nie tylko estetyczną, ale także poznawczą i moralizatorską. Przez te uniwersalne historie, pisarze różnych epok ukazują, że walka dobra ze złem, antropomorfizacja przyrody, niepisane normy moralne oraz więzi społeczne są stałymi elementami ludzkiego doświadczenia, które pozostają aktualne niezależnie od czasu i miejsca.

Dlatego też baśń w literaturze pełni funkcję nośnika uniwersalnych wartości, pozwalając czytelnikom różnych epok na zrozumienie i refleksję nad fundamentalnymi zasadami bytu ludzkiego. Baśń, poprzez swoją magiczną i symboliczną warstwę, dociera do głębszych zakamarków ludzkiej duszy, oferując jednocześnie naukę, rozrywkę i moralne przesłanie.