Zygmunt Freud w „Psychologii życia codziennego” o płynnej granicy nerwowości i powszechności dysfunkcji psychicznych

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2026 o 17:54

Współczesna psychologia dostarcza nam wielu narzędzi i teorii, które pomagają zrozumieć złożoność ludzkiego umysłu. Jednym z jej pionierów był Zygmunt Freud, który poprzez swoje prace, w tym "Psychopatologię życia codziennego", rzucił nowe światło na kwestie związane z normą i patologią w zakresie funkcjonowania psychicznego. W swojej teorii Freud sugeruje, że granica między tym, co uznajemy za normę, a tym, co klasyfikujemy jako zaburzenie nerwowe, jest wyjątkowo płynna. Wszyscy jesteśmy do pewnego stopnia nerwowi, a to prowadzi do wniosku, że dysfunkcje psychiczne mogą być bardziej powszechne, niż nam się wydaje. W literaturze znajdujemy wiele przykładów bohaterów, których losy potwierdzają te obserwacje Freuda i ukazują złożoność przyczyn ich szaleństwa. Przyjrzyjmy się bliżej kilku z nich.

Jednym z najbardziej znanych przykładów z literatury, który obrazuje tę granicę między normą a szaleństwem, jest postać Hamleta z tragedii Williama Szekspira. Hamlet, książę Danii, zmaga się z ogromnym wewnętrznym konfliktem po śmierci swojego ojca i szybkim ponownym zamążpójściu matki. Jego zachowanie balansuje na granicy szaleństwa — z jednej strony jego działania wydają się być wynikiem głębokiego przemyślenia i rozpaczy, z drugiej zaś jego niekontrolowane emocje i obsesyjne dążenie do zemsty prowadzą do decyzji, które rujnują życie jego oraz bliskich mu ludzi. W przypadku Hamleta, Freud mógłby zasugerować, że jego "szaleństwo" jest nie tyle wynikiem jednego traumatycznego wydarzenia, ile kumulacją wielu czynników, które ostatecznie doprowadzają do tragedii.

Kolejnym literackim przykładem jest postać Raskolnikowa z "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow, młody student przebywający w Petersburgu, przepełniony jest ideami o wyższości jednostki i przekonaniem, że stoi ponad moralnością społeczną. Jego wewnętrzne rozterki oraz radykalne poglądy prowadzą go do popełnienia morderstwa, które wywołuje w nim ogromny kryzys sumienia i psychiczny rozpad. Z perspektywy freudowskiej, Raskolnikow mógłby być przykładem, gdzie niestabilność emocjonalna i przekonania skrajnie odchylone od normy społecznej wykazują, jak płynna jest granica między geniuszem a szaleństwem. Jego nerwowość, przejawiająca się w nieustannym napięciu i strachu przed odkryciem prawdy, wskazuje na wewnętrzne zmagania prowadzące do dezintegracji psychicznej.

Kiedy przyglądamy się literackim portretom postaci kobiet, warto wspomnieć o Madame Bovary z powieści Gustava Flauberta. Emma Bovary, uwięziona w niespełnionych marzeniach i pragnieniach, staje się ofiarą swoich iluzji o idealnym życiu. Jej melancholia, szukanie spełnienia w nieodpowiednich relacjach i niemożność pogodzenia się z rzeczywistością prowadzą do destrukcyjnych decyzji, które kończą się tragicznie. Flaubert, kreując ten portret psychologiczny, pokazuje, jak wewnętrzne napięcia i niespełnione ambicje mogą prowadzić do stanu umysłu balansującego na krawędzi normy i obłędu.

Wreszcie, postać Merseaulta z "Obcego" Alberta Camusa to przykład bohatera, którego emocjonalna obojętność i brak reakcji na normy społeczne prowadzą do izolacji i społecznego wykluczenia. Jego zachowanie, początkowo postrzegane jako chłód emocjonalny, ujawnia głębszy problem – brak przynależności i sensu, który zgodnie z freudowską perspektywą może być ukrytym napięciem wpływającym na psychikę człowieka. Merseault staje się symbolem egzystencjalnej pustki i absurdu, które zacierają granice między logiką a szaleństwem.

Analiza literackich bohaterów wskazuje, że ludzkie szaleństwo jest często wynikiem skomplikowanych i wielowymiarowych interakcji między jednostką a światem. Freudowska teoria, sugerując płynność granic normy, podkreśla, że każdy z nas, na różnych etapach życia, może doświadczać napięć wpływających na zdrowie psychiczne. Literatura odzwierciedla te złożoności, ukazując bohaterów, których zmagania z własnym umysłem i emocjami prowadzą do tragedii, ale również do głębokiej introspekcji i zrozumienia ludzkiej natury.