Postawy człowieka wobec zła

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.11.2024 o 16:39

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 27.10.2024 o 18:58

Temat postawy człowieka wobec zła nieodłącznie towarzyszy refleksjom nad ludzką naturą i stanowi jedno z podstawowych zagadnień podejmowanych w literaturze na przestrzeni wieków. W literackim świecie zło przyjmuje rozmaite formy – od jawnej przemocy fizycznej, poprzez subtelną manipulację aż po wewnętrzne, moralne rozterki i konflikty, które dręczą bohaterów. Stąd też sposób, w jaki człowiek staje wobec zła, może być skrajnie różny i złożony; dla jednych oznacza to konfrontację, dla innych – paraliżujący strach, jeszcze inni starają się to zło ignorować, tłumaczyć lub wręcz usprawiedliwiać. Poprzez analizę kilku kluczowych dzieł literackich chcę przedstawić różne podejścia ludzi do zła, które pokazują, jak niezwykle złożone i różnorodne mogą być ludzkie reakcje na nie.

Pierwszym przykładem ilustrującym różnorodność postaw wobec zła jest powieść „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, staje przed pokusą zła, decydując się na popełnienie morderstwa. Uzasadnia swoje działanie teorią o nadludziach, którzy rzekomo stoją ponad moralnością przeciętnych ludzi. W jego mniemaniu, zgładzenie starej lichwiarki ma być działaniem słusznym, prowadzącym do usunięcia zła ze społeczeństwa i osiągnięcia wyższych celów. Dostojewski pokazuje, jak człowiek potrafi racjonalizować zło i szukać pseudo-moralnych usprawiedliwień dla swoich niemoralnych czynów. Jednakże wewnętrzny konflikt, poczucie winy oraz niezdolność do życia w kłamstwie prowadzą Raskolnikowa do wyznania prawdy, ukazując, że żadna racjonalizacja nie zdoła zatuszować prawdziwego oblicza zła.

Zupełnie inne podejście do problemu zła odnajdujemy w postawie Antygony, bohaterki tragedii Sofoklesa. Antygona wykazuje niezłomność i odwagę, gotowa poświęcić swoje życie, aby postąpić zgodnie z własnym sumieniem i moralnymi przekonaniami. Wobec bezwzględnego edyktu wydanego przez Króla Kreona, który zakazuje pochówku jej brata Polinejkesa, Antygona decyduje się przeciwstawić tyranii, kierując się wyższymi prawami boskimi, które w jej oczach przewyższają wszelkie ludzkie zakazy. Jej postawa świadczy o człowieku, który mimo okrucieństwa zła, reprezentowanego przez despotyzm Kreona, decyduje się na odważny bunt w imię sprawiedliwości. Antygona staje się symbolem odwagi oraz bezkompromisowości, nawet jeśli ceną za to ma być jej własne życie.

Kolejnym przykładem walki z różnymi formami zła jest powieść „Dżuma” Alberta Camusa, w której mieszkańcy miasta Oran zmuszeni są zmierzyć się z epidemią śmiertelnej choroby. Reakcje wobec tej okrutnej rzeczywistości są różnorodne. Doktor Rieux, główny bohater, stawia czoła chorobie z heroicznym zaangażowaniem, odmawiając poddania się rozpaczy i rezygnacji. Jego postawa odzwierciedla absurdalność zła w świecie, ale jednocześnie podkreśla konieczność nieustannej walki i oporu. Z kolei postać Ramberta, który początkowo dąży do opuszczenia miasta dla własnego bezpieczeństwa, z czasem dojrzewa do decyzji o pozostaniu i pomocy w zmaganiach z epidemią. Camus ukazuje, jak ludzie mogą ewoluować w obliczu zła, przechodząc od egoistycznych pobudek do solidarności i współczucia.

Również w literaturze polskiej znaleźć można intrygujące przykłady różnorodnych postaw wobec zła. W „Medalionach” Zofii Nałkowskiej, poprzez dokumentacyjne świadectwo zbrodni nazistowskich, ukazane zostaje zło w jego najokrutniejszej formie oraz różnorodne reakcje ludzi na takie okrucieństwo. Niektórzy pozostają biernymi obserwatorami, inni stają się ofiarami, ale znajdują się również tacy, którzy mimo poważnego zagrożenia ryzykują własnym życiem, by pomagać innym. Nałkowska przedstawia, jak w ekstremalnych sytuacjach ludzie odkrywają swoje prawdziwe oblicza – jedni pielęgnują współczucie i humanizm, podczas gdy inni stają się oprawcami.

Podsumowując, literatura pokazuje bogactwo i złożoność ludzkich postaw wobec zła. Od racjonalizacji i prób usprawiedliwiania zła, przez otwartą walkę i bunt, aż po heroiczne poświęcenie i współczucie – każda z tych reakcji odzwierciedla różne aspekty ludzkiego podejścia do zła. Utwory literackie uczą nas, że niezależnie od formy zła i postaw, jakie wobec niego przyjmujemy, kluczowe jest poszukiwanie prawdy, sprawiedliwości i utrzymanie moralnej integralności. To właśnie te wartości stają się najważniejszym orężem w walce z przeciwnościami losu.