Od bierności do buntu – postawy człowieka wobec problemów rzeczywistości na wybranych przykładach literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.02.2026 o 9:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.02.2026 o 12:42

W literaturze często spotykamy różnorodne postawy bohaterów wobec problemów rzeczywistości, w których przyszło im żyć. Od bierności po bunt, te postawy odzwierciedlają zarówno osobiste wyzwania, jak i szersze społeczne konteksty. Analizując ten temat, warto zwrócić uwagę na takie dzieła, jak "Dżuma" Alberta Camusa oraz "Bracia Karamazow" Fiodora Dostojewskiego. Obie te powieści ukazują głębokie i różnorodne reakcje na problemy egzystencjalne i moralne, z którymi mierzą się bohaterowie. Ponadto, włączenie kontekstu historyczno-społecznego, jak np. ruchy społeczne XX wieku, może wzbogacić zrozumienie tego, jak indywidualne postawy mogą wpisywać się w szersze zmiany społeczne.

W "Dżumie" Alberta Camusa spotykamy się z różnymi postawami wobec katastrofalnej epidemii, która nawiedza Oran w Algierii. Na początku większość mieszkańców wykazuje postawę bierną, nie dowierzając rzeczywistości i nie podejmując zdecydowanych działań. To poczucie bierności wynika z ich przekonania, że sytuacja jest przejściowa i nie wymaga drastycznych środków. Jednak w miarę postępu epidemii niektórzy zaczynają dostrzegać konieczność podjęcia działań. Doktor Rieux i Jean Tarrou stają się głównymi orędownikami walki z chorobą, podejmując się heroicznych wysiłków, pomimo przytłaczających trudności. Ich postawa jest wyrazem buntu przeciwko absurdowi i cierpieniu, które dżuma przynosi. W przypadku Tarrou, jest to także bunt przeciwko zastanej rzeczywistości, potrzebie przypisania sobie sensu w świecie pełnym nieszczęść. Taki krok od bierności do aktywnego działania ujawnia siłę ludzkiej determinacji, pokazując, jak osobista refleksja i moralna odpowiedzialność mogą prowadzić do przemiany i działania na rzecz wspólnego dobra.

Z kolei w "Braciach Karamazow" Dostojewski bada różnorodne postawy wobec problemów moralnych i duchowych. Postać Aloszy Karamazowa reprezentuje pobożność i pokorę, będąc osobą głęboko wierzącą i dążącą do dobra, ale nie unikającą refleksji nad naturą zła i cierpienia. W kontraście do niego, Iwan Karamazow doświadcza głębokiego wewnętrznego konfliktu, kwestionując istnienie Boga w świecie pełnym cierpienia i niesprawiedliwości. Jego intelektualny bunt przeciwko metafizycznemu porządkowi stawia go w pozycji człowieka zagubionego, którego mimo wszystko bierność wobec zła prowadzi do tragedii. To zderzenie różnych postaw – od akceptacji i pokoju Aloszy do intelektualnego buntu Iwana – ukazuje, jak złożone mogą być ludzkie reakcje na problemy, które wydają się niemożliwe do rozwiązania. To także ilustracja, jak bierność wobec własnych przekonań i cierpienia innych może prowadzić do osobistej katastrofy, co Dostojewski przekonująco ilustruje.

W szerszym kontekście społecznym można zauważyć, jak indywidualne postawy wobec problemów rzeczywistości mogą przyczyniać się do większych zmian społecznych. Przykładem może być ruch obrony praw człowieka i walki z segregacją rasową w USA w XX wieku, gdzie początkowe postawy bierności i akceptacji status quo ustąpiły miejsca masowym protestom i aktom obywatelskiego nieposłuszeństwa. Postaci takie jak Martin Luther King Jr., zainspirowane etyką nieprzemocy, ukazały, jak idea buntu może przekształcić się w siłę napędową realnych zmian społecznych. Jego zaangażowanie i determinacja wzbudziły w ludziach wiarę, że ich działania mogą rzeczywiście przyczynić się do poprawy sytuacji społecznej, co doprowadziło do istotnych przemian prawnych i społecznych.

Podsumowując, zarówno w literaturze, jak i w rzeczywistości, postawy wobec problemów, których doświadczamy, mają niezwykle istotne znaczenie. Przejście od bierności do buntu może być procesem trudnym, ale niezmiernie wartościowym, prowadzącym do osobistego wzrostu i często również do znaczących reform społecznych. "Dżuma" i "Bracia Karamazow" ukazują, jak wewnętrzne przeżycia i świadomość moralnych zobowiązań mogą prowadzić do aktywnego działania, przekształcając jednostkę i otaczający ją świat. To właśnie ten potencjał do zmiany, zawarty zarówno w literackim, jak i historycznym kontekście, czyni ludzką postawę wobec problemów rzeczywistości nieustannie fascynującym tematem do refleksji i analizy.