Człowiek pomiędzy dobrem a złem: Jak przedstawione są dobro i zło w literaturze? Rozważenie zagadnienia na podstawie „Mistrza i Małgorzaty” Michaiła Bułhakowa oraz innego utworu literackiego.

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.01.2026 o 11:07

W literaturze, temat dobra i zła jest często eksplorowany, aby zgłębić ludzkie doświadczenie, moralność i naturę wyboru. Michaił Bułhakow w swojej powieści „Mistrz i Małgorzata” oraz Johann Wolfgang von Goethe w „Fauście” ukazują skomplikowany obraz tych pojęć. Oba dzieła przedstawiają świat, w którym postacie stają się narzędziami zarówno sił dobra, jak i zła, ukazując trudności i wyzwania związane z dokonywaniem moralnych wyborów.

„Mistrz i Małgorzata” to powieść oscylująca między rzeczywistością a światem fantastycznym, gdzie postacie prowadzą życie w Moskwie zdominowane przez intrygi, chaos i manipulacje. Woland, tajemniczy przybysz będący uosobieniem diabła, przybywa do miasta i staje się katalizatorem wielu wydarzeń. Postać Wolanda i jego świty paradoksalnie wprowadza do świata biurokratycznej i skorumpowanej Moskwy elementy porządku, jednocześnie obnażając ludzką hipokryzję i słabość. Woland nie jest jednoznacznie zły; raczej działa jak siła ujawniająca prawdę o ludzkiej naturze. Bułhakow wprowadza pytanie, czy zło w postaci demonicznych mocy może przynieść dobro w formie oczyszczenia i prawdy. Jest to przewrotne podejście do koncepcji dobra i zła, sugerujące, że często są one ze sobą nierozerwalnie związane.

Równolegle, postać Małgorzaty reprezentuje ogromną siłę miłości i poświęcenia. Jej gotowość do paktu z Wolandem, by odzyskać ukochanego Mistrza, ukazuje, jak wielka miłość może prowadzić do poczynań, które z moralnego punktu widzenia mogą być kwestionowane. Bułhakow podkreśla, że dobro i zło nie zawsze są łatwe do odróżnienia, a ludzkie motywacje często nie są czarno-białe. Miłość Małgorzaty i jej oddanie są szlachetne, ale osiągnięcie celu wymaga od niej korzystania ze środków stojących na granicy moralności.

W podobny sposób Goethe w „Fauście” ukazuje Faust jako postać rozdwojoną między aspiracjami do wiedzy i zaspokojenia duchowego a pokusami doczesnych przyjemności. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem, demonem w służbie szatana, co prowadzi do serii wydarzeń, które skłaniają czytelników do zastanowienia się nad moralnymi aspektami ludzkich pragnień. Mefistofeles, mimo że symbolizuje zło, często realizuje pragnienia, które otwierają Fausta na głębsze zrozumienie siebie i świata. Goethe przez tę postać wykłada koncepcję, że zło jest nieodłączną częścią procesu samopoznania i rozwoju duchowego.

Kluczowym momentem „Fausta” jest przemiana protagonisty, która unaocznia ideę, że prawdziwe dobro pochodzi z głębokiego zrozumienia siebie i swoich pragnień, nawet jeśli droga do niego prowadzi przez doświadczenia moralnie wątpliwe. Faust, mimo początkowej pogoni za przyjemnością, ostatecznie odnajduje spełnienie w pracy na rzecz ludzkości, co czyni jego podróż pełną paradoksów i ambiwalencji moralnej.

Zarówno w „Mistrzu i Małgorzacie”, jak i „Fauście”, autorzy ukazują, że granice między dobrem a złem są płynne, a postacie są uosobieniem dylematów moralnych, które spotykają każdego człowieka. Dobro i zło nie są w tych dziełach jedynie odrębnymi biegunami, lecz są złożonymi elementami ludzkiej egzystencji. Bułhakow i Goethe sugerują, że to, co wydaje się złem, może prowadzić do objawienia dobra, a dobre intencje mogą czasami prowadzić do destrukcyjnych rezultatów.

Podsumowując, literatura często ilustruje złożoną dynamikę pomiędzy dobrem a złem, ukazując je jako elementy, które współistnieją, przenikają się i wpływają na siebie nawzajem. Zarówno „Mistrz i Małgorzata”, jak i „Faust” wskazują, że człowiek w swojej istocie jest istotą moralnie ambiwalentną, a jego podróż przez życie obfituje w wybory, które nie dają się sprowadzić do prostych kategorii dobra i zła. To właśnie ta złożoność czyni te dzieła tak uniwersalnymi i przemawiającymi do wielu pokoleń czytelników, skłaniając do refleksji nad naturą ludzkiego doświadczenia.