Co sprawia, że człowiek nie może w pełni decydować o własnym losie? Analiza na podstawie Zbrodni i kary oraz Antygony

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.01.2026 o 14:48

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 9.12.2024 o 1:14

Człowiek od zawsze dążył do pełnej kontroli nad swoim losem, marząc o swobodzie decyzji i spełnieniu osobistych pragnień. Jednakże, rzeczywistość ukazuje, że różnorodne czynniki ograniczają jednostkę, sprawiając, że nie jest ona w stanie w pełni zadecydować o własnym życiu. Rozważając ten problem, warto przywołać dwie znaczące postaci z literatury: Rodiona Raskolnikowa z powieści Fiodora Dostojewskiego "Zbrodnia i kara" oraz Antygonę z tragedii Sofoklesa. Każda z tych postaci ukazuje, jakie czynniki zmuszają człowieka do ustąpienia przed zewnętrznymi siłami i przyjęcia ograniczeń na jego wolną wolę.

Zacznijmy od analizy postaci Rodiona Raskolnikowa, głównego bohatera "Zbrodni i kary". Raskolnikow, młody student prawa, pod wpływem idei własnej wyjątkowości i teorii o jednostkach wybitnych, które mogą łamać prawo, decyduje się na popełnienie morderstwa lichwiarki Alony Iwanowny. Wydaje mu się, że jego decyzja jest wolną i świadomą manifestacją woli, która pozwoli mu pójść dalej w życiu, zdobyć środki na realizację swoich celów. Niemniej jednak skutki jego działania okazują się diametralnie inne. Raskolnikow nie może się uporać z wyrzutami sumienia i psychicznym ciężarem zbrodni, co wskazuje na wewnętrzne ograniczenia jego wolności. Jego przekonania moralne i wartości, mimo jego prób ich stłumienia, w końcu biorą górę nad jego poczuciem wyższości i wolności. Moralność i poczucie winy zmuszają go do wyznania zbrodni, co jest dowodem na to, że człowiek nie jest w stanie całkowicie uwolnić się od społecznie akceptowanych zasad etycznych. Dostojewski pokazuje, że nawet najbardziej racjonalne i skalkulowane decyzje mogą zostać zniwelowane przez wewnętrzne konflikty i psychologiczne bariery, prowadząc do braku pełnej kontroli nad własnym losem.

Kolejnym przykładem jest Antygona, bohaterka jednej z najsłynniejszych tragedii Sofoklesa. Antygona stoi przed moralnym dylematem: pogrzebać swojego brata Polinejkesa wbrew zarządzeniu króla Kreona, czy podporządkować się prawu państwowemu, które uznaje za niezgodne z prawami boskimi. Antygona wybiera lojalność wobec rodziny i boskich praw, decydując się na pogrzeb. Jej akt odwagi i nieuległości jest wyzwaniem dla nakazów króla, ale jednocześnie narzuca na nią nieuchronne konsekwencje, prowadząc do jej tragicznej śmierci. Antygona pokazuje, że obowiązki wobec rodziny i wyższe prawa moralne mogą ograniczać wolność jednostki w podejmowaniu decyzji. Ponadto, siły polityczne i społeczne reprezentowane przez Kreona również wpływają na jej los. Jest to przykład na to, jak zewnętrzne struktury władzy i normy społeczne potrafią skutecznie ograniczać osobiste wybory.

Analizując obie postaci, widzimy, że zarówno Raskolnikow, jak i Antygona doświadczają ograniczeń swojej wolności na skutek działania sił wewnętrznych i zewnętrznych. W przypadku Raskolnikowa kluczową rolę odgrywają wewnętrzne konflikty moralne i psychologiczne, natomiast u Antygony są to obowiązki rodzinne i prawa wyznawane przez religię, w połączeniu z politycznymi naciskami narzucanymi przez władzę. W obu przypadkach widzimy, że człowiek, mimo najlepszych chęci, nie jest w stanie całkowicie wyzwolić się spod wpływu różnych czynników, które determinują jego życie.

Podsumowując, zarówno w "Zbrodni i karze", jak i w "Antygonie", przedstawione postaci nie potrafią w pełni decydować o swoim losie z powodu różnorodnych ograniczeń. Wewnętrzne konflikty, względy moralne, społeczne normy i naciski zewnętrzne to czynniki, które nie pozwalają im całkowicie wyzwolić się i podjąć decyzji zgodnych wyłącznie z własną wolą. Literatura pokazuje więc, że całkowita kontrola nad własnym losem jest niemożliwa, gdyż człowiek jest nierozerwalnie związany z różnorodnymi siłami, które kształtują jego wolność i decyzje.