Słuszna kara czy niesłuszna zemsta? Analiza postawy i motywów działania Achillesa w „Iliadzie”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.01.2025 o 20:56

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 11.01.2025 o 17:48

W literaturze często mamy do czynienia z postaciami, które działają pod wpływem intensywnych emocji, takich jak gniew, złość czy pragnienie zemsty. Jedną z takich postaci jest Achilles z "Iliady" Homera, który stanowi przykład bohatera targanego sprzecznymi uczuciami i dylematami moralnymi. Wydarzenia przedstawione w eposie pozwalają nam na zastanowienie się, czy jego czyny są słuszną karą, czy raczej niesłuszną zemstą. Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy dokładnie przeanalizować postawę i motywy działania Achillesa.

Achilles od samego początku utworu jest przedstawiany jako największy heros grecki, niepokonany w walce dzięki swojej boskiej matce, Tetydzie. Jego pozycja w obozie achajskim jest nie do podważenia - jest nie tylko znakomitym wojownikiem, ale także człowiekiem o gorącej głowie i wybuchowym temperamencie. Konflikt Achillesa z Agamemnonem, królem Myken, stanowi moment kluczowy "Iliady". Agamemnon, odbierając Achillesowi jego brankę Bryzeidę, dotyka go w sposób niezwykle osobisty, narusza jego dumę i honor. Dla Achillesa takie postępowanie jest nie do przyjęcia, przez co odmawia dalszego udziału w walce, co z kolei prowadzi do destabilizacji sytuacji wojennej.

Motyw działania Achillesa jest zatem bezpośrednio związany z poczuciem honoru i godności. Jego wycofanie się z walk jest aktem buntu przeciw niesprawiedliwości i upokorzeniu. W tym kontekście można by uznać, że odpowiedź Achillesa na krzywdę, której doświadczył, jest próbą wymierzenia słusznej kary Agamemnonowi, zmuszając go do zrozumienia i naprawy swego błędu. Jednakże, dalsze wydarzenia pokazują, że działania Achillesa przestają być motywowane potrzebą sprawiedliwości, a zaczynają kształtować się pod wpływem pragnienia zemsty.

Punktem zwrotnym w postępowaniu Achillesa jest śmierć jego przyjaciela, Patroklosa, zabitego przez Hektora, najdzielniejszego wojownika trojańskiego i syna króla Priama. Wówczas gniew Achillesa osiąga apogeum, staje się nieposkromioną furią, a jego działania przestają być aktem poszukiwania sprawiedliwości, a stają się czystą zemstą. Achilles wraca do walki bardziej zdetermino­wany, by pomścić przyjaciela, niż z zamiarem wypełnienia obowiązków wobec swoich towarzyszy broni.

Bitwa Achillesa z Hektorem jest z pewnością jednym z najbardziej dramatycznych momentów "Iliady". Po tym, jak Achilles pokonuje Hektora, nie poprzestaje na samej jego śmierci, lecz okrutnie znieważa ciało pokonanego, ciągnąc je za rydwanem wokół murów Troi. To działanie w klasycznym rozumieniu honorowego wojownika, za jakiego uchodził Achilles, stanowi rażące naruszenie zasad. Dla Greków tamtego czasu ciało zmarłego miało wyjątkowe znaczenie, a jego bezczeszczenie było uważane za szczególnie haniebne. Tym samym, w tej sytuacji, działania Achillesa są bliższe niesłusznej zemście niż usprawiedliwionej karze.

Kluczowym motywem działania Achillesa staje się jego osobisty ból i utrata, a nie poczucie sprawiedliwości. Zrozumienie i przebaczenie przychodzi jednak do Achillesa w momencie spotkania z Priamem, który przychodzi do greckiego wojownika, by błagać o ciało syna. To spotkanie ma duże znaczenie – Achillesa zaczyna ogarniać świadomość ludzkiego cierpienia, wspólnych losów zarówno wrogów, jak i przyjaciół. Między Achillesem a Priamem rodzi się wzajemne zrozumienie, które pozwala na chwilę przerwania cyklu zemsty.

W ten sposób, postawa Achillesa przechodzi przez różne fazy: od pragnienia wymierzenia sprawiedliwości, przez furię i bezlitosną zemstę, do zrozumienia i swoistego pojednania. Jest to przykład, jak silne emocje mogą prowadzić do zaciemnienia osądu i wciągnąć człowieka w cykl przemocy. Ostatecznie, Homerycki bohater ilustruje dylemat moralny dotyczący różnicy między karą a zemstą — czy działania wynikające z głębokiego cierpienia i wściekłości mogą być usprawiedliwione jako odpowiedź na krzywdy?

Achilles jest zatem postacią, której czyny, choć początkowo mogą być postrzegane jako odpowiedź na niesprawiedliwość, w końcu przekształcają się w zemstę, która jednak nie przynosi mu ukojenia. Refleksja nad jego losami skłania do zastanowienia się nad destrukcyjnością nienawiści i potrzebą przebaczenia, jako prawdziwej drodze do rozwiązania konfliktów.