Wpływ założeń programowych epoki na kreację świata przedstawionego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.12.2023 o 17:11

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 4.12.2023 o 22:00

Każda epoka literacka cechuje się charakterystycznymi założeniami programowymi, które mają duży wpływ na sposób kreowania świata przedstawionego w utworach literackich. Od starożytnych tragedii greckich, przez renesansowy humanizm, romantyzm, po postmodernizm - każda nowa epoka wprowadzała nowe idee, wartości i sposoby interpretacji świata, które z kolei znajdowały odzwierciedlenie w twórczości pisarskiej.

Renesans, który wprowadził ideał człowieka wszechstronnie wykształconego – homo universalis, czerpiącego ze starożytnego dziedzictwa kulturalnego. Odwołania do antyku i czerpanie z jego wzorców miało na celu podkreślenie godności i wielkości człowieka. W literaturze renesansowej świat przedstawiony był zatem pełen aluzji do mitologii, historycznych wydarzeń antycznych i klasycznych ideałów piękna. Jan Kochanowski, przez wielu uważany za największego poetę polskiego Renesansu, w swoich dziełach takich jak "Treny" czy "Fraszki" łączy elementy życia codziennego z szeroko pojętą kulturą klasyczną, prezentując uniwersalne problemy ludzkiej egzystencji.

W baroku natomiast dominował światopogląd zdominowany przez przekonanie o nieustannym przemijaniu i niepewności ludzkiego życia (vanitas). W literaturze barokowej świat przedstawiony jest pełen kontrastów, przepychu, ale też dramatyzmu i skrajnych emocji, skłaniających do refleksji nad losem człowieka i jego miejscem w wszechświecie. Doskonałym przykładem barokowej poezji jest twórczość Jana Andrzej Morsztyna, w której znajdziemy przepych i dekoracyjność języka mającą odpowiednik w sztuce plastycznej epoki, czy paradoksalne kombinacje tematyki miłosnej z motywami religijnymi oraz moralnymi, co uwydatnia dualizm baroku.

Oświecenie, nawiązujące częściowo do racjonalizmu i klasycyzmu, promowało idee rozumu, postępu i krytycznego myślenia. Pisarze oświeceniowi kreowali świat przedstawiony jako racjonalny porządek, w którym każdy fenomen mógł zostać wyjaśniony przy pomocy nauki i wiedzy, a społeczeństwo podlegało ciągłym udoskonaleniom. Stanisław Konarski, Ignacy Krasicki, czy Adam Naruszewicz w swoich utworach poruszali kwestie społeczne, moralne i polityczne, ukazując świat przez pryzmat rozumu i logiki, co było odzwierciedleniem oświeceniowego założenia postępu i doskonalenia ludzkości.

Romantyzm, opozycyjny wobec racjonalizmu poprzedniej epoki, koncentrował się na wywyższaniu uczuć, intuicji i indywidualizmu. Twórcy epoki, takich jak Adam Mickiewicz czy Juliusz Słowacki, kreowali światy pełne tajemniczości i natchnienia, w których poeta-prorok kieruje się głosem serca i pragnie wyzwolenia zarówno indywidualnego, jak i narodowego. Dążenie do wolności, walka o sprawiedliwość i poszanowanie praw jednostki to motywy często spotykane w literaturze romantycznej.

Realizm, znany z dążenia do wiernego oddania rzeczywistości, przedstawiał świat w sposób szczegółowy, wręcz dokumentalny. Przedstawiciele realizmu, tacy jak Bolesław Prus czy Eliza Orzeszkowa, opisywali życie społeczne w różnych jego aspektach, ukazując zarówno pozytywy, jak i negatywy ówczesnego społeczeństwa. W ich utworach obserwujemy zarówno wierność faktom historycznym, jak i uwagę dla psychologii postaci, szczegółowość w opisach oraz społeczne zaangażowanie literatury w obronę praw człowieka.

Podsumowując, założenia programowe epoki mają duży wpływ na sposób kreowania świata przedstawionego w utworach literackich. Forma, wartości, style i techniki tworzenia nieustannie się zmieniają, a wraz z nimi również sposób, w jaki pisarze konstruują świat w utworze. To dowodzi, że literatura jest nieodłącznie związana z duchem epoki i stanowi odzwierciedlenie ewolucji myśli i wartości w danym okresie historycznym.