Co sprawia, że człowiek nie może w pełni decydować o swoim losie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.02.2025 o 20:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 10.02.2025 o 22:39

Człowiek od wieków zastanawia się nad tym, na ile jego życie jest w jego własnych rękach, a na ile jest determinowane przez siły zewnętrzne. W literaturze znajdujemy mnóstwo przykładów ukazujących, jak ograniczone bywają możliwości decydowania o własnym losie. Ograniczenia te mogą pochodzić z różnych źródeł: od sił społecznych, politycznych, przez ograniczenia wynikające z natury ludzkiej, po zdarzenia losowe i okoliczności zewnętrzne. Omówię kilka kluczowych dzieł literackich, które pokazują, w jaki sposób te czynniki wpływają na życie jednostki.

Jednym z najbardziej emblematycznych przykładów jest postać Rodiona Raskolnikowa z powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow jest przekonany o swojej intelektualnej przewadze nad innymi i początkowo wierzy, że może decydować o swoim losie poprzez realizację swojego "planu" - morderstwa lichwiarki Alony Iwanownej. Wydaje mu się, że dokonując tej zbrodni, uwolni się od codziennych ograniczeń finansowych i moralnych, które narzuca mu społeczeństwo. Jednak jego zdrowie psychiczne i sumienie szybko okazują się siłami nie do pokonania. Wewnętrzne rozdarcie, poczucie winy i lęk przed ujawnieniem prawdy sprawiają, że Raskolnikow traci kontrolę nad swoim życiem. W ten sposób Dostojewski pokazuje, że człowiek nie jest w stanie całkowicie kontrolować swojego losu ze względu na naturę psychologiczną i moralną.

Inny klasyczny przykład pochodzi z "Mistrza i Małgorzaty" Michaiła Bułhakowa. Główne postaci, Mistrz i Małgorzata, znajdują się w pułapce represywnego systemu politycznego, który narzuca ograniczenia wolności osobistej. Pomimo ich pragnienia życia w miłości i twórczości, znajdują się pod stałym nadzorem i presją ze strony władz komunistycznych. System represji i cenzura sprawiają, że nie mogą w pełni realizować swoich marzeń i ambicji. Los Mistrza jest w dużej mierze determinowany przez siły zewnętrzne, na które nie ma wpływu. Powieść ukazuje, jak czynniki polityczne i społeczne mogą krępować ludzką wolność oraz jak bezsilny potrafi być człowiek wobec zewnętrznych struktur władzy.

W literaturze polskiej podobne wątki odnajdujemy w "Lalce" Bolesława Prusa. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest człowiekiem pełnym ambicji i chęci zmienienia swojego losu. Jednak, mimo że osiąga znaczny sukces finansowy, jego życie osobiste okazuje się skomplikowane przez kwestie społeczne i klasowe. Wokulski stara się znaleźć swoje miejsce w społeczeństwie, które jest naznaczone głębokimi podziałami klasowymi. Chociaż ma możliwości finansowe, nie jest w stanie uzyskać społecznego uznania i szczęścia osobistego, głównie ze względu na swoją niższą pozycję społeczną oraz nieodwzajemnioną miłość do arystokratki Izabeli Łęckiej. Ta sytuacja pokazuje, jak normy społeczne i hierarchie stanowią barierę dla pełnej realizacji indywidualnych celów życiowych.

Równocześnie wielu autorów zwraca uwagę na wpływ losowych zdarzeń na życie człowieka. W "Procesie" Franza Kafki, główny bohater, Józef K., zostaje niespodziewanie aresztowany i oskarżony przez nieznanego mu urzędnika. Pomimo jego starań, aby się bronić, znajduje się w absurdalnej sytuacji, w której nie jest w stanie zrozumieć, jakie zarzuty mu postawiono, a tym bardziej kontrolować swojego losu. Przypadkowość i nieprzewidywalność zdarzeń jeszcze bardziej uwydatniają bezradność jednostki wobec skomplikowanych mechanizmów władzy i biurokracji.

Podsumowując, literatura pokazuje wiele różnych czynników wpływających na to, że człowiek nie może w pełni decydować o swoim losie. Psychologiczne konflikty wewnętrzne, struktury społeczne i polityczne, oraz nieprzewidywalność zdarzeń losowych to tylko niektóre z nich. Dzięki analizie dzieł takich jak "Zbrodnia i kara", "Mistrz i Małgorzata", "Lalka" oraz "Proces", dostrzegamy, że pomimo pragnienia niezależności i kontroli, ludzkie życie jest splecione z siecią zobowiązań, ról społecznych i niepewności, nad którymi nie zawsze jesteśmy w stanie zapanować. Literatura nie tylko ilustruje te ograniczenia, ale także podkreśla uniwersalność ludzkiej kondycji, prowadząc nas do głębszego zrozumienia natury naszej egzystencji.