Prawa i obowiązki: Czy jednostka może przekraczać granice, dążąc do realizacji swoich celów? Analiza z odniesieniem do wybranej lektury obowiązkowej, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.02.2025 o 17:13

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 11.02.2025 o 10:10

W literaturze problematyka przekraczania granic przez jednostki w dążeniu do realizacji swoich celów, a tym samym konflikty między prawami i obowiązkami, pełni ważną rolę w kształtowaniu refleksji nad moralnością i etyką. Jedną z lektur szkolnych, która doskonale ilustruje ten temat, jest dramat Williama Szekspira "Makbet", a innym znaczącym utworem, który podejmuje podobne zagadnienia, jest powieść Fiodora Dostojewskiego "Zbrodnia i kara". Oba te dzieła ukazują, w jaki sposób ludzie, z różnych motywacji i na różne sposoby, próbują przekraczać etyczne i prawne granice w pogoni za własnymi celami, co wiąże się z poważnymi konsekwencjami.

W "Makbecie" główny bohater, Makbet, jest przykładem człowieka, który w pogoni za władzą i spełnieniem osobistych ambicji decyduje się na przekroczenie granic moralnych i prawnych. Początkowo Makbet jest lojalnym rycerzem i sługą króla Dunkana. Jednak pod wpływem przepowiedni trzech wiedźm oraz namowy żony, Lady Makbet, decyduje się na zabicie króla, by zdobyć tron. Akt ten staje się punktem zwrotnym w jego życiu, prowadząc go do serii kolejnych zbrodni w celu utrzymania władzy i pozycji.

Makbet, świadomie łamiąc prawo i dopuszczając się zbrodni, przekracza granice swoich obowiązków wobec państwa i monarchy. Jego poczynaniami kieruje żądza władzy, która zaślepia go na wartości moralne i etyczne. W ten sposób, dążąc do realizacji własnych celów, całkowicie pomija obowiązki wobec społeczeństwa i przyjaciół. W literaturze Szekspira często pojawia się temat jednostki, która, wbrew właściwym zasadom, podąża drogą niemoralności, co nieuchronnie prowadzi do jej upadku. W przypadku Makbeta, konsekwencjami przekroczenia granic są nie tylko cierpienie i śmierć innych, ale również jego własna zguba – Makbet traci spokój, popada w szaleństwo, a w ostatecznym rozrachunku także życie.

Podobny problem ukazuje Fiodor Dostojewski w powieści „Zbrodnia i kara”. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, student prawa, zadaje sobie pytanie, czy jednostka ma prawo przekraczać granice moralne w imię wyższych celów. Rodion dochodzi do wniosku, że istnieją ludzie wybitni, którzy mogą przekraczać normy społeczne i prawne, jeśli w rezultacie ich działania mają przynieść korzyści ludzkości. W imię tej idei popełnia morderstwo lichwiarki Alony Iwanownej, przekonany, że czyni to dla większego dobra.

Jednak zamiast osiągnąć wewnętrzny spokój czy spełnienie, Raskolnikow popada w cierpienie i psychiczne rozdarcie. Dostojewski przedstawia rozpaczliwą walkę bohatera z własnym sumieniem, co ilustruje, jak złudne i niszczące może być dążenie do realizacji celów kosztem moralności i obowiązków. Ostatecznie Raskolnikow, podobnie jak Makbet, ponosi konsekwencje swoich czynów, dochodząc do zrozumienia, że przekraczanie granic prowadzi do destrukcji.

Kontekst historyczny i filozoficzny także dostarcza przykładów na to, jak dążenie do spełnienia osobistych ambicji kosztem ogólnie przyjętych norm prowadzi do rozmaitych konsekwencji. Przykładem może być idea nadczłowieka Fryderyka Nietzschego, która została błędnie interpretowana w różnych kontekstach historycznych, jednakże sama w sobie ukazuje niebezpieczeństwo stawiania jednostki ponad prawem moralnym. Przekonanie o własnej wyjątkowości i spróbowanie przekroczenia ogólnoludzkich zasad często prowadzi do chaosu i zniszczenia.

Podsumowując, zarówno w literackich dziełach Szekspira i Dostojewskiego, jak i w kontekstach filozoficznych, przekraczanie granic moralnych i prawnych w imię osobistych ambicji zawsze prowadzi do destrukcyjnych konsekwencji. Istnieje nieprzekraczalna linia między dążeniem do samorealizacji a zachowaniem zgodnym z zasadami etycznymi i prawnymi, której przekroczenie wiąże się ze stratą wewnętrznej równowagi oraz niszczeniem wartości istotnych nie tylko dla jednostki, ale i całego społeczeństwa.