Czy norma społeczna ogranicza człowieka, czy przestrzega jego życia? Analiza na podstawie „Tanga” Sławomira Mrożka oraz innego utworu literackiego, uwzględniająca dwa konteksty.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.02.2025 o 16:16

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.02.2025 o 16:27

Poruszając temat norm społecznych i ich wpływu na jednostkę, nie sposób nie odnieść się do „Tanga” Sławomira Mrożka, które w swej przewrotnej fabule ukazuje konflikt między tradycją a nowoczesnością. Normy społeczne, przedstawiane jako zestaw reguł i zasad, które mają regulować życie społeczne, pełnią rolę zarówno strażnika porządku, jak i potencjalnej bariery ograniczającej wolność jednostki. W literackim dyskursie na temat norm społecznych istotne jest również odniesienie do innego utworu, który równie dosadnie porusza kwestię tych norm – „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. Oba dzieła, mimo różnicy w podejściu i stylu, oferują ciekawe spojrzenie na wpływ norm społecznych na życie ludzkie.

W „Tangu” Mrożka konflikt tradycji z nowoczesnością jest widoczny w relacjach rodzinnych i postawach bohaterów. Stomil, głowa rodziny Artura, symbolizuje sprzeciw wobec tradycyjnych norm, preferując artystyczną i intelektualną wolność. Jednak to właśnie powrót do tych tradycyjnych norm staje się obsesją Artura, który poszukuje porządku w chaosie swojego życia rodzinnego. Dla Artura naruszenie norm wiąże się z uczuciem dezorientacji, a ich przestrzeganie jawi się jako sposób na przywrócenie harmonii. Paradoksalnie jednak, gdy Artur próbuje narzucić swoją wizję porządku, staje się zniewolony przez własne oczekiwania, co prowadzi do jego tragicznego końca.

Podobny konflikt między jednostką a normami społecznymi obecny jest w „Ferdydurke” Gombrowicza, gdzie bohater Józio zmaga się z narzuconymi formami społecznymi. W świecie Gombrowicza normy przybierają formę schematów myślenia i zachowania, które zamykają bohaterów w określonych rolach społecznych. Józio pragnie się wyzwolić z narzuconej formy „gęby”, co symbolizuje jego walkę o własną tożsamość w świecie maskarad i pozorów. W obu utworach bohaterowie doświadczają konfliktu między pragnieniem wolności od norm a potrzebą ich przestrzegania w celu zapewnienia sobie stabilności.

Na poziomie społecznym normy mogą pełnić rolę ochronną, prowadząc do utrzymania porządku i bezpieczeństwa w społeczności. W „Tangu” zasady i tradycje, mimo że przez niektórych członków rodziny uznawane za anachroniczne, są postrzegane jako sposób na zachowanie ciągłości społecznej i kulturowej, co w trudnych czasach może przynosić poczucie wspólnoty i zrozumienia. Podobnie w „Ferdydurke” normy, choć krępujące, stanowią o spójności społeczeństwa, gdzie jednostki muszą funkcjonować w określonych rolach, aby utrzymać ład.

W kontekście filozoficznym warto zwrócić uwagę na koncepcję wolności i zniewolenia, jaką badali egzystencjaliści. Jean-Paul Sartre twierdził, że człowiek jest skazany na wolność, co oznacza, że musi nieustannie wybierać, określając swoją tożsamość w świecie. Jednakże, jak pokazują Mrożek i Gombrowicz, wybory te są często ograniczone przez społeczne konwencje, a próba ich świadomego odrzucenia często prowadzi do społecznego ostracyzmu. Na tej podstawie można argumentować, że normy społeczne, choć z pozoru ograniczające, mogą chronić jednostkę przed chaosem egzystencjalnym.

Innym interesującym kontekstem jest psychologiczne podejście do konformizmu i nonkonformizmu. Psychologowie społeczni, tacy jak Solomon Asch, badali, jak presja społeczna wpływa na zachowania jednostki. W eksperymentach Ascha osoby badające były skłonne dostosować się do oczywiście błędnej opinii grupy, co ukazuje, jak silnym czynnikiem są normy społeczne w kształtowaniu ludzkiego postępowania. Zarówno w „Tangu”, jak i „Ferdydurke”, widzimy, jak bohaterowie balansują między chęcią wpasowania się w kontekst społeczny a potrzebą ekspresji własnej indywidualności.

Podsumowując, normy społeczne spełniają ambiwalentną rolę w życiu człowieka: z jednej strony ograniczają jego swobodę działania, z drugiej jednak mogą zapewniać poczucie bezpieczeństwa i porządku. Utwory Sławomira Mrożka i Witolda Gombrowicza ukazują, jak trudne i pełne napięć są relacje między jednostką a społeczeństwem, w którym się ona znajduje. Czy normy społeczne faktycznie ograniczają człowieka, czy raczej chronią jego życie, pozostaje pytaniem otwartym, na które każdy z nas musi znaleźć własną odpowiedź w kontekście swoich doświadczeń i wartości.