Człowiek i jego postawy wobec okrucieństwa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2025 o 21:48

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 25.03.2025 o 20:40

Człowiek od zarania dziejów staje w obliczu okrucieństwa i cierpienia, zarówno jako jego sprawca, jak i ofiara. Literatura, której celem jest badanie natury ludzkiej, nie raz podejmowała temat ludzkiej postawy wobec zła i okrucieństwa. Często te postawy kształtowane są przez głęboko zakorzenione wartości moralne, kontekst historyczny oraz indywidualne doświadczenia jednostki. Analiza literatury pozwala nam lepiej zrozumieć, w jaki sposób różni ludzie reagują na przemoc i niesprawiedliwość, zarówno w bezpośredni sposób, jak i poprzez swoje działania lub ich brak.

Jednym z najbardziej poruszających przykładów ludzkiej postawy wobec okrucieństwa jest postać Józefa K. z powieści "Proces" Franza Kafki. Józef K. jest bezimiennym urzędnikiem, który pewnego dnia zostaje aresztowany bez podania przyczyny i poddany surrealistycznemu, bezdusznemu aparatowi biurokratycznej inkwizycji. Kafka ukazuje, jak okrucieństwo systemu, dehumanizującego i irracjonalnego, wpływa na jednostkę. Józef K., mimo swojej początkowej pewności i przekonania o niewinności, stopniowo poddaje się absurdowi narzucanemu przez nieludzki system. Reaguje próbą dostosowania się, co pokazuje jego uległość wobec potęgi zła. Zakończenie powieści, w którym Józef K. zostaje zamordowany, ilustruje złamanie jego ducha. Postawa Józefa wobec okrucieństwa jest metaforą dla całkowitej bezradności człowieka wobec władzy i systemu, które pozbawiają jednostkę podmiotowości.

Inny przykład odnajdujemy w literaturze wojennej, która w sposób szczególnie dobitny eksponuje temat okrucieństwa. Wstrząsający obraz postaw ludzkich wobec brutalności konfliktu zbrojnego przedstawia Erich Maria Remarque w powieści "Na Zachodzie bez zmian". Remarque przybliża nam los młodych niemieckich żołnierzy podczas I wojny światowej, ukazując ich przemianę pod wpływem ekstremalnych warunków. Bohaterowie stają się bezbronnymi ofiarami wojennej machiny, ale również często sprawcami okrucieństw. Ich znieczulenie na przemoc rodzi się z konieczności przetrwania; w obliczu bezustannego zagrożenia życia przyjmują postawę zobojętnienia. Naturalna reakcja obronna, która pozwala im przetrwać, prowadzi do tragicznego zaniku człowieczeństwa, a jednocześnie ukazuje kruchość ludzkiej psychiki. Remarque ilustruje, jak wojna deformuje moralne standardy, pokazując, że wobec okrucieństwa człowiek bywa zmuszony do kompromisów ze swoim sumieniem.

Pod innym kątem na postawy wobec okrucieństwa spogląda George Orwell w swojej dystopijnej powieści "Rok 1984". Bohater, Winston Smith, żyje w opresyjnym państwie totalitarnym, gdzie jednostka jest nieustannie kontrolowana i manipulowana. Okrucieństwo tego świata manifestuje się w formie wszechobecnego terroru, gdzie nawet myśli mogą być zbrodnią. Winston, choć początkowo buntuje się przeciwko brutalności systemu, stopniowo zostaje złamany, przechodząc przez morderczą machinę indoktrynacji. Jego ostateczna kapitulacja i akceptacja narzucanych mu kłamstw wskazują na granice ludzkiej wytrzymałości psychiczną. Orwell analizuje, do jakiego stopnia okrucieństwo władzy potrafi zniszczyć indywidualizm i zmusić człowieka do rezygnacji z własnej tożsamości.

Z kolei postawa heroiczna wobec okrucieństwa przejawia się w literaturze poprzez postacie buntowników i bojowników o prawdę. "Król Lear" Williama Szekspira ukazuje hrabiego Gloucestera i Edgara, którzy pomimo dotkliwego okrucieństwa, jakie ich spotyka, starają się zachować swoje zasady moralne i wspierać swoich bliskich. Edgar, w przebraniu szaleńca, strzegąc swojego ojca, manifestuje odwagę i poświęcenie, nie tylko przetrzymując ból i upokorzenie, ale także działając w imię wyższej wartości – miłości synowskiej i lojalności.

Analizując te dzieła literackie, dostrzegamy różnorodność ludzkich reakcji wobec okrucieństwa. Wydaje się, że postawy te oscylują między uległością i próbą przystosowania się do nieludzkich warunków, a heroiczną walką o zachowanie własnych przekonań i wartości moralnych. Literatura nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, która z postaw jest bardziej słuszna, zamiast tego skłania czytelników do refleksji nad złożonością ludzkiej natury i rolą, jaką okoliczności zewnętrzne odgrywają w procesie decyzji moralnych. Każda z przywołanych postaw obnaża inne aspekty relacji człowieka z okrucieństwem, ukazując jego wpływ na osobowość i wybory jednostki.