Rola majątku i pochodzenia w relacjach międzyludzkich: Omówienie problemu na podstawie wybranych utworów pozytywizmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 21:48

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.04.2025 o 17:36

W epoce pozytywizmu, przypadającej na drugą połowę XIX wieku, różnice majątkowe i społeczne odgrywały kluczową rolę w kształtowaniu relacji międzyludzkich. W literaturze tego okresu wielokrotnie podejmowano temat znaczenia majątku i pochodzenia, a pisarze pozytywistyczni starali się ukazać ich wpływ na ludzkie losy i interakcje społeczne. Dwoma ważnymi utworami, które rzucają światło na ten problem, są "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej.

"Lalka" Bolesława Prusa to powieść panoramiczna, prezentująca życie w Warszawie przełomu lat 70. i 80. XIX wieku. Głównym bohaterem jest Stanisław Wokulski, kupiec i przedsiębiorca, który mimo swego bogactwa i przedsiębiorczości spotyka się z trudnościami wynikającymi z jego niskiego pochodzenia. Wokulski zakochany w arystokratce Izabeli Łęckiej dokonuje wielu finansowych i społecznych starań, by zdobyć jej względy. Niemniej jednak, jego majątek nie jest w stanie całkowicie zniwelować społecznych różnic ani zapewnić mu akceptacji w sferach arystokratycznych. Prus poprzez postać Wokulskiego pokazuje, że nawet jeśli pieniędzmi można zdobyć chwilowe uznanie i zainteresowanie, to nie są one wystarczające do przekroczenia bariery społecznej, która jest silnie zakorzeniona w hierarchicznym porządku społecznym.

Równie istotny dla zrozumienia roli majątku i pochodzenia w relacjach międzyludzkich jest utwór Elizy Orzeszkowej "Nad Niemnem". Powieść ta rozgrywa się w środowisku ziemiańskim i ukazuje konflikty pomiędzy arystokracją a chłopstwem oraz rozwój świadomości narodowej i społecznej wśród przedstawicieli różnych warstw społecznych. Orzeszkowa maluje obraz społeczeństwa, w którym pochodzenie i majątek decydują o miejscu jednostki w strukturze społecznej. Postacie takie jak Justyna Orzelska, która pragnie wyzwolić się z ograniczeń związanych z jej niskim statusem społecznym, ukazują trwające napięcie między dążeniem do osobistego rozwoju a społecznymi ograniczeniami. Z kolei postać Jana Bohatyrowicza, wywodzącego się z chłopstwa, przybliża ideę, że nie tylko majątek, ale i osobiste wartości oraz wewnętrzna siła mogą prowadzić do wyższej pozycji społecznej i uznania.

Oba utwory nie tylko przedstawiają postacie z różnych warstw społecznych, ale także analizują dynamikę ich wzajemnych relacji, często podkreślając, jak trudne jest pokonanie barier związanych z pochodzeniem i majątkiem. Bogactwo, mimo że może otworzyć wiele drzwi, nie zawsze gwarantuje prawdziwego szacunku czy przyjaźni. W powieściach tych, bogaci arystokraci często traktują osoby z niższych warstw z wyższością lub nawet pogardą, co dobitnie pokazuje, że majątek sam w sobie nie przewyższa znaczenia pochodzenia. Wokulski, mimo że bogaty, pozostaje w oczach wielu arystokratów jedynie parwenjuszem, co prowadzi do jego osamotnienia i frustracji.

W literaturze pozytywistycznej znaczną wagę przypisywano również edukacji jako środka do przekraczania barier społecznych. W "Lalce" Prusa, choć majątek Wokulskiego nie może mu zapewnić akceptacji, jego wiedza i talenty sprawiają, że jest on postrzegany jako osoba wartościowa w oczach niektórych bohaterów. Z kolei w "Nad Niemnem" samokształcenie i rozwój wewnętrzny stają się kluczowe dla postaci takich jak Jan Bohatyrowicz, który zyskuje szacunek dzięki swojej pracy i oddaniu ideałom.

Podsumowując, literatura pozytywistyczna ukazuje, że majątek i pochodzenie odgrywają znaczącą rolę w relacjach międzyludzkich, jednak ani jedno, ani drugie nie jest wystarczające do przezwyciężenia podziałów społecznych. Pisarska twórczość Prusa i Orzeszkowej pokazuje, że prawdziwe wartości tkwią w indywidualnych cechach człowieka, jego edukacji oraz zdolności do empatii i zrozumienia. Na kartach tych utworów widzimy, że zmieniające się społeczeństwo epoki pozytywizmu stara się odnajdywać nową definicję wartości, w której decydujące nie są jedynie pieniądze czy pochodzenie, ale także osobista zasługa i moralność jednostki.