Sposoby kreowania bohaterów literackich i ich funkcje

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 21:45

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.04.2025 o 16:28

W literaturze bohaterowie są kluczowymi elementami, które nie tylko napędzają fabułę, ale także umożliwiają autorom przekazywanie wartości, norm społecznych i psychologicznych analiz. Kreacja postaci literackich różni się w zależności od epoki, nurtu literackiego czy zamysłu autora, ale ich funkcje pozostają niezmienne: mają uczyć, wzruszać, bawić, a czasem przerażać czy budzić do refleksji. Poniżej omówię sposoby kreowania bohaterów literackich oraz wskażę, jakie pełnią one funkcje w kontekście wybranych dzieł literackich.

Pierwszym sposobem kreacji bohatera literackiego jest jego charakterystyka bezpośrednia. Autor przedstawia wówczas cechy fizyczne i psychiczne postaci wprost, poprzez opisy narratorów lub zeznania innych bohaterów. Przykładem może być herezja i determinacja Tomasza Judyma w „Ludziach bezdomnych” Stefana Żeromskiego. Żeromski, kreując Judymowi charakter, przedstawia go jako lekarza-przestępcę romantycznego, którego misją jest pomoc najbiedniejszym. Zdecydowanie się na takie przedstawienie pozwala autorowi skupić się na ideach społecznych, będących częścią ówczesnego dyskursu. Judym staje się symbolem poświęcenia, co zmusza czytelnika do refleksji nad społeczną odpowiedzialnością indywidualną jednostki.

Innym sposobem jest charakterystyka pośrednia, gdzie czytelnik sam wyciąga wnioski na temat bohatera na podstawie jego działań, mowy i interakcji z innymi postaciami. Przykład tego może stanowić postać Raskolnikowa z „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Jego filozoficzne rozważania, wątpliwości moralne oraz cała akcja płynąca z dokonanego przez niego morderstwa pokazują wewnętrzny konflikt bohatera. Dostojewski nie mówi wprost o jego charakterze, ale skomplikowane relacje i emocje Raskolnikowa odsłaniają jego dwoistość natury ludzkiej oraz zmagania z ideą nadczłowieka. Dzięki temu czytelnik może poszerzyć swoje zrozumienie na temat moralności.

Symbolizm i archetyp to kolejny sposób na kreowanie bohaterów literackich. Bohaterowie mogą reprezentować idee, cechy uniwersalne czy też odwoływać się do mitologicznych postaci. Na przykład, w „Starym człowieku i morzu” Ernesta Hemingwaya, Santiago nie jest tylko starcem walczącym z rybą. Jest archetypem wojownika, któremu przypisano ponadczasowe cechy: męstwo, wytrwałość i godność w obliczu klęski. Santiago symbolizuje ludzką walkę z przeciwnościami losu, co sprawia, że jego historia staje się bardziej uniwersalna i inspirująca dla czytelnika.

Nie należy również zapominać o psychologicznym wymiarze bohaterów literackich. Analizowanie ich wewnętrznych przeżyć, przemyśleń i emocji pozwala na głębsze zrozumienie człowieczeństwa. W powieści „Werter” Johanna Wolfganga von Goethego mamy do czynienia z bohaterem, który zdradza duszę, rozdrapując osobiste introspekcje na temat nieszczęśliwej miłości i kondycji ludzkiej. Ma to na celu nie tylko pokazanie indywidualnego dramatu, ale również krytykę społecznych wartości na tle epoki, w której dzieło powstało. Werter staje się głosem pokolenia, którego ból i cierpienie odzwierciedlają szerszy, uniwersalny problem.

Kreowanie postaci literackich poprzez różnego rodzaju deformacje lub groteskę uwypukla ich cechy i może pełnić rolę satyryczną. W „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza bohaterowie są przedstawiani w sposób, który podważa ich autorytet, eksponując absurd współczesnych relacji międzyludzkich i konwencji społecznych. Taki sposób ich tworzenia jest zabiegiem świadomym - przypomina o absurdach życia codziennego, a także krytycznie odnosi się do sztywnych norm kulturowych.

Podsumowując, sposoby kreowania bohaterów literackich odgrywają kluczową rolę w nadawaniu znaczenia utworom literackim. Bez względu na to, czy autorzy wybierają prezentację postaci poprzez bezpośrednie opisy, działania, symbole czy psychologiczne głębie, bohaterowie pełnią funkcje zarówno estetyczne, jak i dydaktyczne. Przekazują wartości moralne, skłaniają do refleksji nad istotą człowieczeństwa i są narzędziem krytyki społecznej. To dzięki takim postaciom literatura staje się żywa i trwała, a jej odbiorcy mają możliwość zanurzenia się w różnorodne światy pełne ludzkich doświadczeń i emocji.