Artysta jako bohater literacki: Analiza na podstawie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów w oparciu o „Dziady”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 22:10

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 6.04.2025 o 15:40

Artysta odgrywa istotną rolę w literaturze, nie tylko jako twórca, ale również jako temat i bohater literacki. Rola artysty w kulturze europejskiej ewoluowała na przestrzeni wieków, przechodząc od rzemieślnika do postaci o niemal profetycznym znaczeniu. W literaturze polskiej można znaleźć liczne przykłady postaci artystów, które nie tylko odzwierciedlają kondycję człowieka tworzącego, ale również stanowią medium do poruszania ważkich problemów społecznych, psychologicznych i egzystencjalnych. W niniejszej rozprawce analizie poddane zostaną dwie postacie artystyczne: poeta z „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego oraz Konrad z „Dziadów” Adama Mickiewicza.

Stanisław Wyspiański, pisząc „Wesele”, stworzył galerię postaci, wśród których jawi się postać Poety. Jest to wcielenie Kazimierza Przerwy-Tetmajera, którego rolą w tym dramacie jest nie tylko dodanie intelektualnego blichtru, ale również przedstawienie kondycji artysty na przełomie XIX i XX wieku. Poeta jest postacią targaną wewnętrznymi konfliktami, stanowi symbol młodopolskiego dekadentyzmu. Jego sceptycyzm i chwiejność emocjonalna odzwierciedlają atmosferę niepewności, która cechowała epokę modernizmu. Poeta ma świadomość swojego wyobcowania i niemożności przyjęcia jednoznacznej postawy wobec problemów narodowych i społecznych, co rodzi frustracje i poczucie bezsensu. W jego dialogach można dostrzec sensacje tragicznego podziału pomiędzy światem idei a rzeczywistością, w której żyje. Jego dylematy nie ograniczają się jedynie do problemów artysty jako jednostki, lecz poszerzają się na zagadnienia kondycji całego narodu. W „Weselu” ukazany jest jako postać, która nie potrafi znaleźć swojego miejsca ani w mieszczańskim salonie, ani w chłopskiej chacie.

Z kolei w dramacie „Dziady” Adama Mickiewicza centralną rolę odgrywa postać Konrada, która zdobywa nieprzemijającą sławę jako archetyp poety-bohatera. Konrad to artysta, który inaczej niż Poeta z „Wesela”, nie ma aspiracji ucieczki od rzeczywistości, ale przekształcenia jej za pomocą swojej sztuki. Dla Konrada poezja jest narzędziem wpływu na świat, próbą zbawienia narodu. Jego monologi, zwłaszcza Wielka Improwizacja, są wyrazem skrajnie indywidualistycznego podejścia do roli artysty, który czuje się równy Bogu i pretenduje do stania się duchowym przywódcą. Konrad nie jest postacią pogrążoną w zwątpieniu czy dekadencji, ale raczej nadmiernie pewną swojej mocy, co w efekcie prowadzi do jego upadku duchowego. Jego dążenia romantyczne ujawniają zarówno potencjał, jak i ograniczenia genialnego artysty, który z powodu swojej dumy i pychy znajduje jedynie samotność i niezrozumienie.

Analizując kontekst, warto zwrócić uwagę na rolę artysty w romantyzmie, który był epoką, nadającą sztuce i artystom niezwykłą wagę i znaczenie. Romantyczny artysta postrzegany był jako jednostka wyjątkowa, niemal mistyczna, posiadająca dar widzenia prawd niedostępnych innym ludziom. Adam Mickiewicz, tworząc postać Konrada, wykorzystał ten romantyczny etos artysty jako geniusza, który podejmuje się misji przekształcenia rzeczywistości społeczno-politycznej. W XIX wieku ugruntowała się koncepcja artysty jako proroka i przywódcy duchowego, którego rola nie ogranicza się jedynie do tworzenia sztuki, ale dotyczy również formowania świadomości narodowej.

Podsumowując, postaci artystów w literaturze, takich jak Poeta z „Wesela” i Konrad z „Dziadów”, prezentują różne aspekty kondycji artysty. Poeta przedstawiony przez Wyspiańskiego ukazuje wahania i niepewności, które cechują wielu twórców epoki modernizmu, podczas gdy Konrad Mickiewicza jest uosobieniem romantycznego geniusza, przekonanego o swojej niezwykłej roli. Obie postacie uwypuklają złożoność artystycznego życia, łącząc w sobie osobiste dylematy, ambicje i wpływ na szerszą rzeczywistość społeczną. W ten sposób literatura wykorzystuje postać artysty jako zwierciadło, w którym odbijają się zarówno indywidualne pragnienia, jak i uniwersalne ludzkie marzenia.