Polacy – naród bierny czy gotowy do zrywu narodowowyzwoleńczego? Rozprawka na podstawie „Wesela” i innych przykładów literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.11.2025 o 18:22

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.11.2025 o 16:53

Problematyka bierności i zrywu narodowego Polaków przez wieki była przedmiotem licznych dyskusji oraz analiz literackich. Literackie dzieła klasyków, takich jak Stanisław Wyspiański czy Adam Mickiewicz, rzucają wiele światła na ten ważny temat. Z jednej strony dostrzegamy w nich przykłady heroizmu i patriotycznego poświęcenia, z drugiej zaś widzimy obrazy zrezygnowania i pasywności. Aby dotrzeć do sedna tej problematyki, warto przyjrzeć się kilku kluczowym utworom literackim, które dają nam odpowiedź na pytanie, czy Polacy są narodem biernym, czy gotowym do zrywu narodowowyzwoleńczego.

Zacznijmy od "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego, które jest jednym z najważniejszych dramatów polskiej literatury. Wyspiański w sposób mistrzowski ukazał w nim dwoistość polskiej natury – zarówno potencjał do wielkiego zrywu, jak i skłonność do bierności. Akcja dramatu rozgrywa się na tle prawdziwego wydarzenia – wesela poety Lucjana Rydla z wiejską dziewczyną. Wesele to, pełne symbolicznych postaci i zdarzeń, staje się pretekstem do głębszej refleksji nad kondycją polskiego społeczeństwa.

Przybycie Chochoła i symboliczny taniec kończący dzieło, to mocne symboliczne wyobrażenie marazmu i bezczynności. Mimo wcześniejszych gorących rozmów i zapowiedzi czynu, uczestnicy wesela kończą w stanie "chocholego tańca", poddania się i braku działania. Wyspiański krytykuje nie tylko pasywność, ale i brak przygotowania oraz realnego zaangażowania w sprawę narodową. Z drugiej strony jednak, postaci takie jak Wernyhora czy Gospodarz noszą w sobie nadzieję i pragnienie zrywu, pokazują, że w narodzie istnieje duch walki, gotowość do działania, która jednakże nie zawsze potrafi przerodzić się w konkret.

Sytuacja opisana przez Wyspiańskiego nie ogranicza się tylko do jego czasów. Podobną mieszankę nadziei i rozczarowania możemy znaleźć w "Konradzie Wallenrodzie" Adama Mickiewicza. Mickiewicz ukazuje tu dramat jednostki, która chce walczyć o wolność swego narodu, ale musi to czynić w sposób podstępny i niebezpośredni. Konrad, będący postacią tragiczną, oddaje swoje życie w walce ze zniewoleniem, ale jego działania są pełne sprzeczności. Ukazuje to, jak silny jest polski duch, który nie daje się całkowicie ujarzmić mimo zewnętrznych przeszkód. Z kolei jego metoda działania – zarazem genialna jak i krytykowana – świadczy o trudnym wyborze między brutalną rzeczywistością a romantycznymi wizjami zrywu.

W "Panu Tadeuszu" tego samego autora, możemy odnaleźć także liczne motywy patriotyczne. Mickiewicz opowiada w nim historię rodzinnych i narodowych nadziei i trosk, w których ważne miejsce zajmuje temat wielkiego zrywu – przygotowania do powstania Napoleońskiego, które miało przynieść Polsce wolność. Narracja jest pełna optymizmu i wiary w możliwość wywalczenia niepodległości, co z czasem nabiera jednak cech nostalgii za utraconymi możliwościami. Tu widzimy, jak silne są marzenia o wolności, ale także jak często pozostają one tylko w sferze marzeń i nadziei.

Z kolei "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego ukazuje Polaków w czasach odradzającej się państwowości po I wojnie światowej. Główny bohater, Cezary Baryka, jest rozdarty pomiędzy różnymi wizjami przyszłości kraju. Żeromski ukazuje społeczeństwo jako podzielone, pełne sprzecznych interesów i wizji, ale jednocześnie pragnące znaleźć swoją drogę i chętnie angażujące się w życie polityczne. Przykład Baryki i jego kontrowersyjnego podejścia do spraw narodowych to kolejne świadectwo skomplikowanej rzeczywistości, w której Polacy zmuszeni są balansować. Przez Barykę widzimy próbę sprowadzenia rewolucji na polskie ziemie, co kończy się bolesnym zderzeniem z rzeczywistością, ukazując, z jednej strony gotowość do zrywu, z drugiej zaś niechęć do bierności.

Inne dzieła literatury, jak "Gloria Victis" Elizy Orzeszkowej czy powieści Henryka Sienkiewicza, również oddają ten dualizm. Sienkiewicz, zwłaszcza w "Trylogii", ukazuje bohaterstwo i determinację Polaków w walce o wolność, choćby nawet na tle kart sięgających XVII wieku. Szczególnie "Potop" z dynamicznymi postaciami jak Kmicic, przedstawia przemianę bohatera – od buntownika do patrioty. Ten literacki obraz zrywu pokazuje, że w narodzie tkwi siła, by zmieniać się na lepsze i podejmować walkę.

Podsumowując, literatura polska pełna jest przykładów zarówno bierności, jak i gotowości do zrywu. Ukazuje specyficzny charakter naszego narodu, w którym marzenia i ideały często muszą zmagać się z brutalną rzeczywistością. Odpowiedź na postawione pytanie nie jest jednoznaczna – zarówno w "Weselu", jak i w innych utworach literackich możemy odnaleźć argumenty za jednym i drugim stanowiskiem. Polacy, którym niejednokrotnie brakowało materialnych i organizacyjnych zasobów do walki, jednak zawsze pielęgnowali ducha narodowego oporu i nadzieję na wolność. Literatura pokazuje, że jesteśmy zarówno narodem pełnym sprzeczności, jak i narodem, w którym duch walki nigdy nie gaśnie – niezależnie od przeciwności losu.