Czy człowiek jest z natury dobry, czy zły? Odwołanie do 'Zbrodni i kary'

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 21:41

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 9.04.2025 o 21:11

Pytanie o naturę człowieka, czy jest on z natury dobry czy zły, stanowi jedno z fundamentalnych zagadnień filozoficznych, które przez wieki inspirowało zarówno myślicieli, jak i literatów. Dzieło Fiodora Dostojewskiego „Zbrodnia i kara” jest znakomitym materiałem do analizy tej kwestii. Opowieść o Rodionie Raskolnikowie, młodym studencie, który popełnia brutalne zabójstwo, by odkryć swoje miejsce w świecie, zawiera w sobie głęboką refleksję nad ludzką naturą.

Na wstępie warto zaznaczyć, że Dostojewski nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o pierwotną naturę człowieka. Zamiast tego oferuje złożoną analizę psychologiczną postaci, pokazując, jak dobro i zło mogą współistnieć w jednym człowieku. Postać Raskolnikowa jest tu kluczowa. Rodion, student z Petersburga, przepełniony frustracją z powodu swojego ubóstwa i przekonany o własnej wyższości intelektualnej, tworzy teorię, zgodnie z którą niektórzy ludzie mają prawo przekraczać moralne granice dla wyższych celów. Zabija lichwiarkę Alonę Iwanownę, przekonany, że czyni to w imię większego dobra i zysków dla społeczeństwa. Tutaj ujawnia się mroczna strona jego człowieczeństwa, wynikająca z arogancji i pogardy dla norm etycznych.

Jednakże nawet po dokonaniu zbrodni, Raskolnikow nie odnajduje spokoju i zadowolenia. Wręcz przeciwnie, jego życie staje się pasmem wewnętrznego konfliktu i cierpienia. Jego zbrodnia, mimo racjonalizacji, nie prowadzi do oczekiwanego wybawienia czy moralnego triumfu. Zamiast tego Raskolnikow doświadcza głębokiego poczucia winy, które prowadzi go do psychicznego rozkładu. To poczucie winy jest istotnym dowodem na istnienie w nim wewnętrznej potrzeby dobra i moralności, której nie da się zagłuszyć nawet najbardziej przekonującą ideologią. W tym świetle można argumentować, że człowiek z natury dąży do dobra, a zło jest efektem zewnętrznych wpływów i złudzeń.

Inną ważną postacią, która ilustruje złożoność relacji dobra i zła, jest Sonia Marmieładowa. Sonia, pomimo swojej trudnej sytuacji życiowej i zmuszona do prostytucji, jest postacią pełną wewnętrznej dobroci i współczucia. Jej miłosierdzie i empatia stają się dla Raskolnikowa ostatecznym ratunkiem. Sonia, kierując się chrześcijańską miłością bliźniego, ucieleśnia wizję, że dobroć i ofiarność mogą przetrwać nawet w najcięższych warunkach. Reprezentuje ona realną możliwość odkupienia i potwierdza, że ludzka dobroć może być instynktowna, głęboko zakorzeniona w duszy człowieka niezależnie od okoliczności.

Ponadto, przemiana Raskolnikowa, która dokonuje się pod wpływem Soni, jest kolejnym dowodem na to, że człowiek ma zdolność do przeobrażenia i dążenia do dobra. W odizolowaniu na Syberii i podczas procesu, Rodion zaczyna rozumieć głębokie znaczenie miłości i pokory. Jego zbrodnia staje się punkt wyjścia do wewnętrznej odnowy, co pokazuje, że dobroć jest pierwotnym stanem, do którego człowiek dąży mimo chwilowych upadków.

Z drugiej strony, postacie takie jak Siemion Zacharowicz Marmieładow, ojciec Soni, czy Arkadiusz Swidrygajłow ilustrują, jak społeczna degrengolada, alkoholizm, czy moralna korupcja mogą wywołać destrukcyjne zachowania i negatywnie wpływać na ludzką naturę. Ich losy wskazują na fakt, że człowiek może zostać zniweczony przez warunki zewnętrzne, które zmuszają do działań sprzecznych z moralnymi normami. Ale nawet w tych postaciach Dostojewski nie zamyka drzwi do odkupienia, wskazując, że wewnętrzna walka między dobrem a złem jest nieodłączną częścią ludzkiej egzystencji.

Podsumowując, „Zbrodnia i kara” pokazuje, że człowiek nie jest z natury ani absolutnie dobry, ani zły. Jest raczej istotą złożoną, zdolną do obu tych stanów, lecz z wyraźną skłonnością do dobra, które może być przyćmione przez zewnętrzne i wewnętrzne demony. Dostojewski w sposób mistrzowski ukazuje, że dobroć jest fundamentalną częścią ludzkiej natury, którą człowiek musi pielęgnować i rozwijać, nawet w obliczu własnych słabości i pokus.