Człowiek jako istota podlegająca wpływowi dobra i zła

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.12.2025 o 20:21

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 24.11.2025 o 15:31

Człowiek od wieków jest istotą, na którą wpływa zarówno dobro, jak i zło. Te dwa fundamentalne aspekty kształtują nasze decyzje, postawy i losy, o czym niejednokrotnie przekonujemy się zarówno w życiu codziennym, jak i na kartach literatury. W literaturze polskiej odnajdujemy niezliczoną ilość przykładów, które ukazują, jak te dwa pierwiastki przenikają ludzkie życie i podejmowane przez nas wybory. Zarówno dobro i zło występują nie jedynie w oderwaniu od siebie, ale niejednokrotnie w złożonym i dynamicznym splocie, wpływając jednocześnie na nasze decyzje i działania.

Przykładem może być "Dziady" Adama Mickiewicza. W tej epopei narodowej, która stała się jednym z fundamentów polskiej kultury literackiej, jasnym staje się, jak ogromny wpływ na człowieka wywierają zarówno pozytywne, jak i negatywne czynniki. Jednym z kluczowych wątków jest przemiana Gustawa w Konrada. Gustaw, pełen romantycznych uniesień i miłosnych rozpaczy, nie potrafi odnaleźć swojego miejsca w życiu. Jego miłość do Maryli, która nie znalazła szczęśliwego zakończenia, popycha go ku zgubie, pokazując jak destrukcyjna może być nieodwzajemniona miłość. Konrad natomiast, jako persona przesiąknięta ideą walki o wolność i dobro narodu, symbolizuje przemianę człowieka pod wpływem wyższego dobra i idei poświęcenia się dla innych. Jego monolog "Wielka Improwizacja" podkreśla, jak wielka i jednocześnie niebezpieczna jest siła wewnętrznego dobra i dążenia do celów wyższych. Konrad jest rozdarty, pełen gniewu i żądzy mocy, co ostrzega, ileż w tym dążeniu może leżeć pychy. Tym samym dramat Mickiewicza doskonale obrazuje złożoność wpływu dobra i zła na jednostkę.

Kolejnym istotnym dziełem jest "Lalka" Bolesława Prusa. W tej realistycznej powieści, nawiązuje się do kwestii społecznych, politycznych i miłosnych, które wywierają ogromny wpływ na losy głównych bohaterów. Stanisław Wokulski jest postacią, której życiem kierują zarówno dobre intencje, jak i namiętności oraz frustracje. Miłość do Izabeli Łęckiej, będąca motorem działań Wokulskiego, staje się dla niego źródłem zarówno szczęścia, jak i cierpienia. Jego działania jako przedsiębiorcy pokazują, jak bardzo pragnienie dobra – zarówno dla siebie, jak i dla społeczeństwa – może skierować człowieka na drogę sukcesu. Jego działalność społeczna, pomoc ubogim i aspiracje do ożywienia gospodarki pokazują, że dobro ma ogromną moc napędzającą. Jednak niezrozumiały i nieodwzajemniony uczucie Izabeli prowadzi w końcu do jego zguby. Wokulski, mimo swojej charyzmy i przejawów dobroci, doświadczając społecznych oraz osobistych przeciwności, ukazuje, jak destrukcyjna może być siła zła – zarówno zewnętrznego, jak i tego, które rodzi się w człowieku.

Równie interesującym przykładem może być "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, choć jest to utwór rosyjski, to jednakże w polskich szkołach często omawiany ze względu na jego uniwersalne przesłania. Raskolnikow, główny bohater powieści, pod wpływem skrajnego ubóstwa oraz poczucia niesprawiedliwości decyduje się na popełnienie zbrodni, która jego zdaniem ma uzasadnienie moralne – morduje lichwiarkę, w przekonaniu, że jest to zło konieczne, by poprawić swoją oraz cudzą sytuację życiową. Jednakże zbrodnia ta, pomimo iż miała na celu dobro, przynosi jedynie brutalne konsekwencje. Raskolnikow doświadcza wewnętrznego rozkładu, jego sumienie nie pozwala mu znaleźć spokoju. Powieść Dostojewskiego ukazuje dramat człowieka, który chce osiągnąć dobro za pomocą złych środków, co ostatecznie prowadzi go do zguby. Anałiza psychologiczna Raskolnikowa jest przykładnem jak próbując oddzielić dobro od zła, tak naprawdę popadamy w ich nieodróżnialną sieć.

Mimo że literatura, nierzadko, ukazuje walka dobra ze złem jako makabreskowy pojedynek tych dwóch pierwiastków, to kształtuje także przekonanie, że człowiek jest istotą, która swobodnie może kierować się zarówno jednym, jak i drugim biegunem. Każdy wybór wiąże się z konsekwencjami i choć łatwo pofolgować jednym i drugim skrajem, to zawsze pozostaje myśl kierująca nas w stronę sumienia. Czy człowiek jest tylko biernym narzędziem w rękach losu? Myślę, że nie. Literatura pokazuje, że człowiek – jak Wokulski, Gustaw czy Raskolnikow – posiada wewnętrzną siłę kształtującą jego wybory, a dobro i zło są jedynie elementami rzeczywistości, z którą musimy się zmierzyć.

Podsumowując, człowiek jako istota na którą wpływają dobro i zło, to motyw przewodni wielu literackich dzieł. Literatura, badając ludzkie namiętności, pragnienia oraz dylematy moralne, ukazuje skomplikowaną naturę wpływu tych dwóch sił na jednostkę. Dzięki literackim bohaterom, odkrywamy, jak te dwa elementy wpływają na naszą wewnętrzną walkę i kształtują nasze decyzje. Dlatego w literaturze, tak samo jak w życiu, walka między dobrem a złem jest nieunikniona i stanowi sedno człowieczeństwa.