Jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.04.2025 o 18:00

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.04.2025 o 9:43

Groteska to forma literacka, która wykorzystywana jest do ukazania świata w sposób zdeformowany, absurdalny i często przerysowany. Jest to środek artystyczny używany przez pisarzy, aby uwypuklić pewne cechy otaczającej rzeczywistości, często używany do krytyki społecznej lub politycznej. W utworach literackich groteska wpływa na sposób ich odczytania, zachęcając czytelnika do poszukiwania głębszych znaczeń i zastanowienia się nad intencjami autora. W niniejszej pracy przeanalizuję, jak groteska wpływa na interpretację utworów na przykładzie "Szewców" Stanisława Ignacego Witkiewicza, powieści "Gargantua i Pantagruel" François Rabelais'go oraz dramatu "Tango" Sławomira Mrożka.

Stanisław Ignacy Witkiewicz, znany jako Witkacy, w swoim dramacie "Szewcy" posługuje się groteską, by ukazać absurdalność struktur społecznych i politycznych. Historia z pozoru banalna - o losach grupy szewców - jest w rzeczywistości krytyką totalitaryzmu i tyranii. Postaci w dramacie są przerysowane, a ich dialogi pełne absurdalnych wyrażeń i nonsensów. Groteskowe sytuacje, jak chociażby przemiana prostej rewolty robotniczej w dyktatorski system rządzony przez groteskowego prokuratora Scurvę, obnażają cykliczność i jałowość rewolucji społecznych, które z czasem zatracają swoje wcześniejsze ideały. Groteska w "Szewcach" nie tylko bawi, ale przede wszystkim przeraża, zmuszając czytelnika do refleksji nad kondycją ludzkiej natury i społeczeństwa.

François Rabelais w "Gargantua i Pantagruel" również wykorzystuje groteskę, aby zwrócić uwagę na niedoskonałości ludzkie i absurdalność wielu norm społecznych. Jeszcze w okresie renesansu, autor bawił się formą, wprowadzając absurdalne opowieści o życiu dwóch gigantów, które pełne są przesady, komizmu i karykatur. Przewrotne opisy edukacji Gargantuy, sceny biesiad i bitw, choć z pozoru mogą wywoływać śmiech, w rzeczywistości ukazują krytykę ówczesnych instytucji, takich jak Kościół czy akademia. Groteska w "Gargantua i Pantagruel" pozwala Rabelais’emu na swobodne wyrażanie niechęci do autorytarnej władzy i irracjonalnych norm, prowokując czytelników do myślenia krytycznego i refleksji nad współczesnym im światem.

Sławomir Mrożek w "Tangu" także wykorzystuje groteskę, by za pomocą przesady i absurdu podać krytyce polską mentalność i zmiany społeczno-polityczne XX wieku. Dramat ten ukazuje rodzinę, w której tradycyjne wartości zostały zastąpione przez chaos i anarchię. Postać Artura, który usilnie stara się przywrócić porządek i dawną hierarchię, staje się groteskowym rycerzem – nietrafionym w swojej wizji i bezsilnym w działaniu. Groteskowe zestawienie postaci babci Eugeniusza odzianej w suknię ślubną, ślub porzucony w obliczu przewrotu czy zabawne dialogi pełne nonsensów, budują atmosferę absurdu, która skłania do głębszego przemyślenia wartości, jakie przyświecały powojennej rzeczywistości.

Groteska obecna w "Tangu" umożliwia skonfrontowanie się z paradoksami, jakie niesie ze sobą historia i kultura oraz popycha widza do poszukiwania sensu w świecie, w którym tradycja i postęp walczą o dominację.

Rozpatrywanie groteski w literaturze pozwala dostrzec, jak wywraca ona do góry nogami tradycyjnie pojmowane wartości i struktury społeczne. Z jednej strony może wzbudzać śmiech, z drugiej jednak zmusza do refleksji nad absurdem ludzkiej egzystencji oraz mechanizmami władzy i kontroli społecznej. Witkiewicz krytykuje totalitaryzm, Rabelais ośmiesza autorytarne instytucje, a Mrożek ironizuje o kondycji polskiego społeczeństwa XX wieku. W każdym z tych przypadków groteska staje się narzędziem do głębszego zrozumienia ludzkiej natury i otaczającego świata, kształtując sposób, w jaki utwór zostaje odczytany przez współczesnego czytelnika. Analizując ją, można dostrzec, jak wielowymiarowa i znacząca jest to konwencja, która, mimo swojego absurdalnego charakteru, wydobywa niewygodne prawdy o rzeczywistości.