Miasto-przestrzeń: Przyjazna czy wroga człowiekowi? Motyw główny z „Dżumy” oraz wątki poboczne z „Inny świat” i „Zbrodnia i kara”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.05.2025 o 11:22

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 15.05.2025 o 15:44

Miasto od zawsze stanowi bogaty temat do literackich rozważań. Jest ono miejscem, gdzie intensywność życia, różnorodność doświadczeń oraz skomplikowane relacje międzyludzkie składają się na fascynujący, ale i czasami niepokojący obraz. Rozważając, czy miasto jest przestrzenią przyjazną czy wrogą człowiekowi, warto przyjrzeć się trzem dziełom literackim: "Dżumie" Alberta Camusa, "Innemu światu" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego oraz "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskiego. Każde z tych dzieł przedstawia miasto w inny sposób, ujawniając zarówno jego pozytywne, jak i negatywne aspekty jako przestrzeni dla człowieka.

W "Dżumie" Camusa miasto Oran staje się sceną zmagań z epidemią dżumy, która w bezwzględny sposób ingeruje w życie mieszkańców. Z jednej strony, miasto jawi się jako przestrzeń wroga, w której ludzka egzystencja zostaje zdominowana przez śmiercionośną chorobę. Izolacja, zamknięcie bram miasta oraz wszechobecny lęk stają się symbolem egzystencjalnej pustki i absurdalności życia. Oran, dotknięty plagą, ukazuje, jak miasto może stać się pułapką, w której jednostka traci poczucie kontroli nad swoim życiem. Obraz ten podkreśla kruchość ludzkiego istnienia w obliczu sił, na które jednostka nie ma wpływu. Miasto, w którym zazwyczaj toczy się zwyczajne życie, zamienia się w przestrzeń pełną zagrożeń i cierpienia.

Z drugiej strony jednak, miasto Oran ujawnia również swój potencjał jako przestrzeń solidarności i ludzkiego heroizmu. W obliczu wspólnego zagrożenia, mieszkańcy miasta zaczynają działać razem, podejmując wspólną walkę z niewidzialnym wrogiem. Postacie takie jak doktor Rieux, Tarrou czy Grand pokazują, że miasto może stać się miejscem, gdzie kształtują się wartości humanistyczne, gdzie współczucie i pomoc bliźnim stają się fundamentem egzystencji. Pomimo grozy, miasto jako wspólnota zaczyna funkcjonować jako organizm, gdzie nadrzędne staje się dobro ogółu, a to daje nadzieję i buduje sens życia w warunkach, które wcześniej wydawały się beznadziejne. W kontekście "Dżumy" miasto jest więc przestrzenią dwoistą, jednocześnie wrogą i przyjazną człowiekowi.

Podobnie dwuznaczny wydźwięk ma miasto opisane w "Innym świecie" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Chociaż akcja dzieła nie toczy się w klasycznym miejskim otoczeniu, lecz w realiach obozu pracy, to mimo wszystko można dostrzec paralelę do miejskiego życia. Obóz jawi się jako miasto przepełnione cierpieniem, w którym ludzka godność zostaje zredukowana do walki o przetrwanie. W tym kontekście przestrzeń "miasta" staje się wroga, niszcząc wszelkie ludzkie wartości i zamieniając ludzi w numery, które niewidzialna, totalitarna maszyna systemu bezlitośnie eksploatuje.

Jednak nawet w tak brutalnych warunkach, wśród gruzu człowieczeństwa, pojawiają się przebłyski solidarności i dobra. Postacie, które starają się nawzajem sobie pomagać, pomimo ekstremalnych warunków obozowych, pokazują, że nawet w najbardziej wrogiej przestrzeni jest miejsce na człowieczeństwo i nadzieję. Pomoc drugiemu człowiekowi, drobne akty życzliwości w niesprzyjającym otoczeniu stają się świadectwem, że miasto, choć zdominowane przez wrogie siły, nadal może być przestrzenią, w której pielęgnuje się wartości humanitarne.

Podobnie skomplikowane oblicze miasta odnajdujemy w "Zbrodni i karze" Dostojewskiego, gdzie Petersburg staje się nie tylko tłem, ale także aktywnym uczestnikiem dramatu Rodiona Raskolnikowa. Petersburg w powieści jest przestrzenią, która wyraźnie przytłacza głównego bohatera, wciągając go w wir zbrodni, ubóstwa i moralnych rozterek. Miasto jest nieprzyjazne, ukazuje się jako labirynt uliczek, zapleśniałych kamienic i ciemnych zaułków, które stają się symbolem wewnętrznego chaosu i alienacji jednostki. Jest ono miejscem, gdzie rozkład społeczny i moralny prowadzi do destrukcji psychicznej i etycznej.

Jednak również w tym przypadku miasto nie jest jedynie wrogą przestrzenią. W Petersburgu Raskolnikow doświadcza też chwil empatii i zrozumienia poprzez relacje z postaciami takimi jak Sonia czy marmieładow. To w mieście znajdują się ludzie zdolni do miłości i poświęcenia, gotowi wyciągnąć rękę do upadłego człowieka, co każe spojrzeć na miejską przestrzeń jako potencjalnie przyjazną, kiedy znajdziemy w niej zrozumienie i wsparcie.

Podsumowując, miasto zarówno w "Dżumie" Camusa, "Innym świecie" Herlinga-Grudzińskiego, jak i "Zbrodni i karze" Dostojewskiego jawi się jako przestrzeń dwoista, pełna napięć i kontrastów. Jest ono zarówno nieprzyjazne, pełne zagrożeń i cierpienia, jak i potencjalnie przyjazne, będąc miejscem solidarności, wsparcia i nadziei. Ostateczne doświadczenie miasta zależy od okoliczności i od tego, jak człowiek potrafi odnaleźć się w jego skomplikowanej rzeczywistości.