Moralna odpowiedzialność za czyny

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.06.2025 o 15:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.06.2025 o 23:05

Moralna odpowiedzialność za czyny to zagadnienie, które od wieków fascynuje filozofów, pisarzy i myślicieli. W literaturze często spotykamy bohaterów, których działania mają dalekosiężne konsekwencje. Przykłady znane ze szkolnych lektur, takie jak "Makbet" Williama Szekspira i "Balladyna" Juliusza Słowackiego, ukazują złożoność problemu odpowiedzialności moralnej.

W dramacie "Makbet" główny bohater, pod wpływem przepowiedni trzech wiedźm oraz swojej żądnej władzy żony, postanawia zabić króla Duncana. Początkowo Makbet waha się, rozważając moralne i etyczne aspekty swojego planu. Jednak presja ze strony Lady Makbet oraz jego własna ambicja sprawiają, że decyduje się na popełnienie morderstwa. Co ciekawe, Makbet doskonale zdaje sobie sprawę z moralnej ciężkości swojego czynu, co prowadzi do jego stopniowego pogrążania się w poczuciu winy i szaleństwa. Ostatecznie jego czyny prowadzą do jego upadku, a moralna odpowiedzialność nie pozwala mu zaznać spokoju.

Podobnie w "Balladynie" obserwujemy historię tytułowej bohaterki, która w swoim dążeniu do władzy i bogactwa posuwa się do zbrodni. Balladyna zabija swoją siostrę Alinę, aby zdobyć męża i tron. Choć początkowo wydaje się, że uniknie kary, konsekwencje jej czynów ją doganiają. Moralna odpowiedzialność w końcu prowadzi do jej zniszczenia, gdyż nie potrafi poradzić sobie z ciążącym na niej brzemieniem zbrodni. Ostatecznie, sama ginie od pioruna, co można interpretować jako symbol boskiej sprawiedliwości.

Oba przykłady ukazują, że nie można uciec od moralnej odpowiedzialności za swoje czyny. Niezależnie od motywacji czy okoliczności, bohaterowie ci muszą zmierzyć się z konsekwencjami swoich działań. W literaturze często widzimy, że nawet jeśli ukryć zbrodnię przed ludźmi, sumienie nie daje spokoju. Ostatecznym wymiarem kary jest nie tyle kara fizyczna, co psychiczne cierpienie i autodestrukcja.

Czy człowiek decyduje o własnym losie

W "Makbecie" główny bohater styka się z przepowiednią, która zdaje się z góry określać jego przyszłość. Makbet wierzy, że jego los został przesądzony przez wiedźmy, co napędza jego działania. Jednakże można argumentować, że wybór pozostaje po jego stronie. Mógł zinterpretować przepowiednię inaczej i podjąć decyzje, które nie prowadziłyby go do zguby. Szekspir zdaje się sugerować, że choć los może nas kusić, to jednak to my podejmujemy ostateczne decyzje.

Z kolei w "Antygonie" Sofoklesa pojawia się temat konfliktu między prawem boskim a ludzkim. Antygona staje przed wyborem: zignorować prawo ustanowione przez króla Kreona i pochować swojego brata zgodnie z boskimi nakazami, czy też podporządkować się woli władcy. Mimo że świadomość konsekwencji swoich czynów jest jasna, Antygona wybiera zgodnie z własnym sumieniem. W tym wypadku mamy do czynienia z postacią, która świadomie decyduje o swoim losie, niezależnie od zewnętrznych sił czy nacisków.

Obydwa dzieła literackie ukazują, że choć przeznaczenie może wpływać na nasze życie, ostatecznie to jednostka dokonuje wyboru swojej drogi. Los często jest przedstawiany jako coś nieuchronnego, jednak literatura uczy nas, że mamy wpływ na przyjęcie decyzji i odpowiedzialność za ich skutki.

Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy

Makbet, początkowo odwiedzający przykład odważnego rycerza, po zdobyciu władzy zaczyna się zmieniać. Władza odsłania jego ambicję, chciwość oraz skłonność do przemocy. Początkowy triumf szybko przemienia się w tyranię, ponieważ Makbet nie jest w stanie udźwignąć odpowiedzialności związanej z rządzeniem. Jego poczucie zagrożenia, związane z utrzymaniem tronu, prowadzi go do serii okrutnych działań. Szekspir pokazuje, jak siejący strach i zbrodnie Makbet, staje się swoim najgorszym wrogiem, a władza kończy się jego ostatecznym upadkiem.

Z kolei w "Władcy Pierścieni" możemy zobaczyć różne postacie stające przed wyzwaniem władzy. J.R.R. Tolkien przedstawia Pierścień jako symbol absolutnej mocy, który kusi i korumpuje swoich posiadaczy. Bohaterowie tacy jak Boromir, który początkowo jest szlachetny i honorowy, pod wpływem pokusy władzy zaczynają upadać. W przeciwieństwie do niego, Frodo i Sam pokazują, jak można się oprzeć władzy i pokusie, dzięki czemu stają się symbolami odporności i odwagi.

Z obydwu dzieł wynika, że władza jest potężnym narzędziem, które może oddziaływać niekorzystnie na ludzki charakter, prowadząc do upadku tych, którzy nie mają odpowiedniej moralnej siły. Jednocześnie literatura przypomina, że istnieją także jednostki, które potrafią oprzeć się złudnej pokusie absolutnej władzy i zachować swoje moralne wartości. Władza zatem jest lustrem, w którym odbija się prawdziwa natura człowieka.