Między dobrem a złem: Człowiek w obliczu wyborów moralnych na przykładzie "Zbrodni i kary", "Antygony", "Makbeta" i "Kordiana".

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.09.2025 o 17:29

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 13.09.2025 o 15:18

Literatura od wieków była zwierciadłem ludzkiej natury, często uwikłanej w moralne dylematy. W dziełach takich jak "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, "Antygona" Sofoklesa, "Makbet" Williama Szekspira oraz "Kordian" Juliusza Słowackiego, postacie główne stają w obliczu trudnych decyzji, które odbijają się echem na ich życiu i otaczającym ich świecie. Każda z tych postaci musi dokonać wyboru między dobrem a złem, co niesie za sobą różnorakie konsekwencje.

W "Zbrodni i karze" Dostojewskiego moralny konflikt bohatera, Rodiona Raskolnikowa, jest centralnym motywem powieści. Raskolnikow, młody student, postanawia zabić lichwiarkę, by ukraść jej pieniądze i w ten sposób uratować ludzkość przed złem materializmu. Motywuje go przekonanie, że jest nadczłowiekiem, mającym prawo do przekraczania norm moralnych w imię wyższego dobra. Choć początkowo zdaje się nie odczuwać wyrzutów sumienia, z czasem wewnętrzna walka prowadzi go do głębokiej refleksji nad własnymi czynami. Jego wybór pomiędzy dobrem a złem kończy się samounicestwieniem: ostatecznie decyduje się przyznać do zbrodni i zaakceptować karę. W ten sposób Dostojewski ukazuje, że żadna ideologia nie usprawiedliwia moralnego zła.

Podobny dylemat przedstawia antyczna tragedia "Antygona" Sofoklesa. Tytułowa bohaterka staje przed trudnym wyborem: z jednej strony chce pochować swojego brata zgodnie z boskimi prawami, z drugiej strony musi się liczyć z zakazem Króla Kreona, który widzi w tym zagrożenie dla ładu państwowego. Antygona, kierując się lojalnością wobec rodziny i tradycją, decyduje się na nieposłuszeństwo wobec ludzkiego prawa, w pełni świadoma konsekwencji. Jej wybór przynosi tragiczne skutki, prowadząc do śmierci zarówno jej samej, jak i kilku innych postaci. Sofokles poprzez tę historię ukazuje, że konflikty moralne często mają złożone, a nawet tragiczne konsekwencje, które wykraczają poza jednostkowe życie.

W "Makbecie" Szekspira tytułowy bohater zostaje uwiedziony przez własną ambicję, co popycha go ku zbrodni. Makbet, zainspirowany przepowiednią czarownic, decyduje się zabić króla Duncana, aby zagarnąć tron dla siebie. Jego wybór moralny prowadzi do serii kolejnych zbrodni, które na zawsze zmieniają jego psychikę i przyczyniają się do upadku królestwa. Tragizm postaci Makbeta polega na tym, że jego wyborom towarzyszy ciągłe poczucie winy i obawa przed utratą władzy. Szekspir ukazuje, jak decyzja o przekroczeniu granic moralnych, choć motywowana osobistą ambicją, prowadzi do pełnej degradacji zarówno moralnej, jak i fizycznej.

Również w "Kordianie" Słowackiego tytułowy bohater znajduje się w centrum moralnego konfliktu. Kordian, młody idealista, dojrzewa na tle politycznych zawirowań XIX-wiecznej Polski. Przeżywa wewnętrzną przemianę, która prowadzi go do decyzji o zabiciu cara, aby wyzwolić swój naród spod zaborów. Pogrążony w refleksji nad sensem swego czynu, Kordian ostatecznie nie jest w stanie dokonać zamachu, gdyż przeszkadza mu jego własna słabość i wewnętrzny konflikt. Słowacki przy użyciu tej postaci prowadzi dyskusję na temat etyki czynów jednostki w kontekście patriotycznym i społecznym, stawiając pytanie o granice moralne w walce o wolność.

Postacie Raskolnikowa, Antygony, Makbeta i Kordiana zmagają się z wyzwaniami, które wymagają od nich wyborów między dobrem a złem. Każda z nich przedstawia inny aspekt ludzkiej natury i inny sposób podejścia do moralnych dylematów, ukazując, że decyzje te nigdy nie są proste ani jednoznaczne. Literatura tych czterech dzieł służy jako przestroga oraz refleksja nad naturą dobra i zła, a także ukazuje, jak wielką cenę człowiek może zapłacić za niewłaściwe wybory.

Wybory moralne, z którymi mierzą się bohaterowie tych dzieł, nie tylko definiują ich losy, ale także ukazują uniwersalną prawdę o ludzkim doświadczeniu. Każda decyzja, jaką podejmują, niesie za sobą konsekwencje, które wpływają nie tylko na nich samych, ale i na otaczający ich świat. Te klasyczne dzieła literackie wciąż przypominają, że wybory między dobrem a złem są nieodłącznym elementem naszego istnienia, a ich zrozumienie i refleksja nad nimi pomagają zbliżyć się do prawdziwej natury człowieka.