Samotność jako doświadczenie egzystencjalne

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.09.2025 o 21:10

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.09.2025 o 20:20

Samotność, jako uniwersalne doświadczenie ludzkie, jest jednym z najważniejszych problemów egzystencjalnych. Analizując literaturę polską i światową, możemy zauważyć, że to uczucie towarzyszy człowiekowi na różnych etapach życia, niezależnie od jego statusu społecznego czy zawodowego. Twórcy literatury często pochylają się nad tym tematem, ukazując go z wielu perspektyw i tym samym podkreślając jego złożoność i istotność.

Jednym z najważniejszych utworów ukazujących samotność jest powieść Alberta Camusa pt. „Dżuma”. Narracja koncentruje się na sytuacji miejskiej społeczności w algierskim mieście Oran, które zostało dotknięte epidemią dżumy. Choć początkowo mieszkańcy starają się utrzymywać normalne życie, stopniowo uświadamiają sobie nieuchronność tragicznych wydarzeń. Doktor Bernard Rieux, główny bohater, mimo otaczających go ludzi, doświadcza samotności w walce z chorobą. Jego poświęcenie dla innych i nieustająca potrzeba pomocy chorym sprawiają, że psychicznie odgradza się od reszty społeczności. Rieux nie ma luksusu dzielenia się swoimi wewnętrznymi rozterkami, przez co jego samotność staje się symbolem egzystencjalnej izolacji jednostki w obliczu przytłaczających przeciwieństw losu.

Podobnie temat samotności można odnaleźć w twórczości Franza Kafki, szczególnie w „Procesie”. Główny bohater, Józef K., zostaje niespodziewanie aresztowany i postawiony przed sądem za przestępstwo, którego natury nigdy mu nie wyjaśniono. Przez całą powieść Kafka przedstawia Józefa jako człowieka zmagającego się z niezrozumiałą i nieprzyjazną biurokracją, co potęguje jego poczucie odosobnienia i izolacji. Józef K. jest otoczony ludźmi, ale jego walka z absurdalnym systemem jest samotna. Wewnętrzna samotność bohatera jest symbolem alienacji jednostki w nowoczesnym, odhumanizowanym świecie.

Nie można pominąć klasycznej powieści „Lalka” Bolesława Prusa, w której samotność jest temat bardzo wyrazisty. Główny bohater, Stanisław Wokulski, z jednej strony jest człowiekiem sukcesu, przedsiębiorcą, który zdobywa uznanie i bogactwo, a z drugiej – osobą głęboko nieszczęśliwą, niespełnioną w miłości. Jego niespełniona miłość do Izabeli Łęckiej staje się przyczyną jego samotności i rozdwojenia. Mimo że Wokulski jest otoczony ludźmi, jego życie wewnętrzne jest naznaczone pustką i melancholią, co prowadzi go do coraz większej izolacji. Prus w mistrzowski sposób ukazuje, jak społeczne konwenanse i różnice klasowe potęgują poczucie osamotnienia, które staje się nieodłącznym elementem życia Wokulskiego.

Z kolei Bohumila Hrabala w „Zbyt głośnej samotności” przedstawia historię prostego człowieka, Hanty, który pracuje jako pracownik skupu makulatury. Hanta spędza swoje dni, prasując książki, często ratując cenne literackie dzieła przed zniszczeniem. Pomimo codziennego kontaktu z literaturą, symbolizującą bogactwo myśli i ludzkiego doświadczenia, Hanta czuje się samotny w bezdusznej wojnie z maszyną i systemem niszczącym kulturę. Jego praca, choć daje mu pewien życiowy sens, izoluje go od reszty społeczeństwa. Hrabal opisuje tę samotność jako paradoks – otoczony książkami i myślami innych ludzi, Hanta pozostaje wewnętrznie odosobniony.

Samotność towarzyszy także bohaterowi „Hamleta” Williama Szekspira. Chociaż Hamlet funkcjonuje na dworze królewskim, otoczony licznymi postaciami, jego wewnętrzna walka i dylematy moralne izolują go od innych. Samotność Hamleta wynika z jego niespotykanej introspekcji i świadomości zła otaczającego świata. Jest on rozdarty między obowiązkiem zemsty za ojca a własnymi skrupułami, co powoduje, że nie znajduje wspólnego języka z otoczeniem. Jego samotność jest głęboko egzystencjalna, będąca konsekwencją szukania sensu w świecie pełnym fałszu i moralnej dwuznaczności.

Wszystkie te dzieła ukazują samotność jako nieodłączny element ludzkiej egzystencji. Realizuje się ona w różnych formach - czy to jako odosobnienie spowodowane walką z przeciwnościami losu, jak u doktora Rieux; alienacja wynikająca z zetknięcia się z opresyjnym systemem, jak u Józefa K.; wewnętrzny konflikt i niespełnienie miłosne, jak u Wokulskiego; czy egzystencjalna introspekcja i dylematy moralne, jak u Hamleta.

Samotność, przedstawiana przez autorów jako stały element naszego życia, skłania do refleksji nad istotą człowieczeństwa i naszym miejscem w świecie. Jest to doświadczenie, które pomimo swojej bolesności, może prowadzić do głębszego zrozumienia siebie i otaczającej nas rzeczywistości. W literaturze samotność staje się przekaźnikiem prawd uniwersalnych, które czytelnicy mogą odnaleźć i zinterpretować na nowo, w kontekście własnych życiowych doświadczeń.