Czy człowiek ma prawo decydować o życiu innych? Analiza na podstawie "Zbrodni i kary" oraz innego tekstu kultury.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.10.2025 o 20:07

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 2.10.2025 o 17:44

Rozważając pytanie, czy człowiek ma prawo decydować o życiu innych ludzi, trudno nie odwołać się do klasycznej powieści Fiodora Dostojewskiego „Zbrodnia i kara”. To właśnie w tym monumentalnym dziele literatury analizowana jest kwestia moralnych granic, które człowiek jest w stanie przekroczyć, a także skutków, jakie niesie za sobą decydowanie o losach innych jednostek. Aby wzbogacić tę refleksję, sięgniemy także do tragedii Williama Szekspira „Makbet”, gdzie również podjęty jest temat ambicji i jej wpływu na życie otaczających bohaterów osób.

„Zbrodnia i kara” to powieść, w której główny bohater, Rodion Romanowicz Raskolnikow, student prawa, postanawia zabić lichwiarkę Alonę Iwanownę. Jego motywacja jest wielopoziomowa: z jednej strony potrzebuje pieniędzy, z drugiej zaś kieruje nim przekonanie, że świat bez lichwiarki będzie lepszy. Usprawiedliwia swój czyn ideą, że ludzie wybitni mają prawo łamać przepisy moralne w imię wyższych celów. Raskolnikow stawia się ponad prawem, wierząc, że jego czyny są słuszne.

Jego decyzja o zamordowaniu lichwiarki to moment, w którym decyduje się na przejęcie kontroli nad życiem innego człowieka. Jednak konsekwencje tej decyzji są druzgocące: Raskolnikow nie tylko ponosi moralną klęskę, ale również doświadczania obciążenia psychicznego. Pomimo że żąda dla siebie prawa do decydowania o cudzym losie, ostatecznie nie może uciec przed poczuciem winy i odpowiedzialności. To pokazuje, że człowiek, biorąc na siebie ciężar decydowania o czyimś życiu, naraża się na moralne i psychiczne konsekwencje, które są trudne do zniesienia.

Równolegle, w „Makbecie” Szekspira, tytułowy bohater także dokonuje wyboru, który stawia go w roli decydującego o losach innych. Makbet, pod wpływem przepowiedni trzech wiedźm oraz ambicji swojej żony, decyduje się zabić króla Dunkana, by zdobyć tron. Podobnie jak Raskolnikow, także Makbet usprawiedliwia swój czyn wyższym celem – w tym przypadku pragnieniem władzy i spełnieniem przeznaczenia. Śmierć Dunkana staje się początkiem serii zbrodni, które pogrążają Makbeta w spirali przemocy i paranoi.

Makbet, decydując o losie króla, przekracza granice moralne i społeczne, co prowadzi go do upadku. Jego czyn pociąga za sobą kolejne decyzje, które niszczą nie tylko jego życie, ale także życie jego bliskich i całego królestwa. Działania Makbeta ukazują, jak niszczycielska może być ambicja, gdy prowadzi do uzurpowania sobie prawa do decydowania o życiu innych. W konsekwencji prowadzi to do destrukcji zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej.

Analizując oba dzieła, można zauważyć, że zarówno Raskolnikow, jak i Makbet podejmują decyzje o cudzym życiu z różnych pobudek, ale obaj kończą tragicznie. W obu przypadkach przekonanie o posiadaniu prawa do decydowania o losie innego człowieka prowadzi do katastrofy. Raskolnikow staje się ofiarą własnego sumienia i musi zmierzyć się z konsekwencjami swoich czynów, a Makbet ginie w rezultacie własnych ambicji i nieustannego pragnienia władzy.

Te dwa utwory literackie pokazują, że decydowanie o życiu innych ludzi jest działaniem, które przekracza moralne i etyczne granice, jakie powinny być nienaruszalne. Rodzi pytanie o odpowiedzialność i konsekwencje zarówno psychiczne, jak i społeczne. Zarówno w przypadku Raskolnikowa, jak i Makbeta, uzurpowanie sobie prawa do kierowania losem innych prowadzi do klęski i destrukcji.

Podsumowując, literatura wielokrotnie pokazuje, że człowiek nie powinien decydować o życiu innych ludzi. Przekraczanie tej granicy wiąże się z deformacją moralną i psychiczną, której skutki bywają tragiczne zarówno dla jednostki, jak i jej otoczenia. Tak jak w „Zbrodni i karze” oraz „Makbecie”, dążenie do przejęcia kontroli nad cudzym życiem kończy się klęską i pokazuje, że są to decyzje, które człowiek podejmuje na własne ryzyko i wielką szkodę.