Czy człowiek ma prawo decydować o życiu innych? Analiza na podstawie "Zbrodni i kary" oraz "Antygony"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.10.2025 o 20:08

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 2.10.2025 o 18:46

Problem moralnego i etycznego prawa człowieka do decydowania o życiu innych jest centralnym tematem wielu wybitnych utworów literackich. Dwa z nich, „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego oraz „Antygona” Sofoklesa, oferują głęboką analizę tej kwestii, skłaniając czytelników do refleksji nad granicami ludzkiej moralności i odpowiedzialności. Oba dzieła przedstawiają bohaterów, których decyzje o wpływie na życie innych prowadzą do nieodwracalnych konsekwencji, zarówno dla nich samych, jak i dla otaczającego ich świata.

W powieści „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego, główny bohater, Rodion Raskolnikow, zmaga się z ideą moralnego usprawiedliwienia zabójstwa. Raskolnikow, będąc w trudnej sytuacji materialnej i psychicznej, decyduje się na morderstwo lichwiarki Alony Iwanownej, przekonany, że jego czyn ma wyższy cel - uwolnienie społeczeństwa od "wszy" oraz zdobycie środków na realizację wielkich celów życiowych. Przemyślana przez Rodiona koncepcja „ludzi nadzwyczajnych”, którzy rzekomo mają prawo do przekraczania norm moralnych, staje się dla niego usprawiedliwieniem jego haniebnego czynu. Wynika z tego fundamentalne pytanie: czy moralne przekonania mogą uzasadniać odbieranie życia innym ludziom?

Dostojewski wnika głęboko w psychologię Raskolnikowa, ukazując, że jego decyzja o zamordowaniu lichwiarki nie pozostaje bez wpływu na jego psychikę. Wewnętrzne rozdarcie, poczucie winy i izolacja, której doświadcza bohater, są dowodem na to, że człowiek nie może bez konsekwencji decydować o życiu innych. Raskolnikow, pomimo początkowego przekonania o słuszności swojej decyzji, stopniowo uświadamia sobie, że przemoc i morderstwo są nie do pogodzenia z jego moralnym kompasem. Ostatecznie prowadzi go to do wewnętrznego katharsis i poddania się wymiarowi sprawiedliwości.

„Antygona” Sofoklesa oferuje inną perspektywę na problem decydowania o ludzkim życiu. Tutaj konflikt toczy się pomiędzy prawami boskimi a prawami ludzkimi, uosabianymi przez Antygonę i Kreona. Kreon, król Teb, zakazuje pochówku Polinejkesa, uznając go za zdrajcę. Antygona, siostra Polinejkesa, wierzy, że obowiązkiem każdego człowieka jest przestrzeganie niepisanych praw boskich, które nakazują pochówek zmarłych. Mimo zakazu króla, decyduje się ona na pochowanie brata, co prowadzi do jej aresztowania i skazania na śmierć.

W tragedii Sofoklesa po raz kolejny widzimy, jak decyzje jednostki wpływają na życie innych. Kreon, kierując się pragnieniem utrzymania porządku i autorytetu, ignoruje prośby swojej rodziny oraz rady starców tebańskich. Jego nieugiętość i brak zdolności do kompromisu prowadzą do tragedii – śmierci Antygony, a także kolejnych katastrof, jak śmierć jego syna Hajmona i żony Eurydyki. Kreon zostaje pozostawiony sam, zrujnowany władca, który musi żyć z konsekwencjami swoich decyzji.

Analizując oba utwory, widzimy, że zarówno Raskolnikow, jak i Kreon podejmują decyzje o wpływie na życie innych ludzi, kierując się własnym przekonaniem o słuszności swoich racji. Raskolnikow wierzy, że jego czyn ma wyższy cel społeczny, podczas gdy Kreon uważa, że działa na rzecz stabilności państwa. Oba przypadki kończą się tragicznie, pokazując, że próby uzurpowania sobie prawa do decydowania o ludzkim życiu przynoszą nieodwracalne skutki.

W obu dziełach na pierwszy plan wysuwa się problematyka moralna i etyczna. Raskolnikow i Kreon przekonują się, że konsekwencje ich decyzji są dalekosiężne i dotykają nie tylko ich samych. Analizując ich motywacje, autorzy ukazują, że każda próba kontrolowania lub zmieniania ludzkiego życia bez poszanowania fundamentalnych zasad prowadzi ostatecznie do chaosu i destrukcji.

Wnioskując, zarówno „Zbrodnia i kara”, jak i „Antygona” oferują przestrogi przed lekkomyślnym przekraczaniem granic moralnych. Pokazują, że człowiek, który decyduje się na władzę nad życiem innych, często traci kontrolę nad własnym losem. Ostatecznie potwierdzają, że prawo do decydowania o życiu innych powinno być zawsze traktowane z najwyższą ostrożnością i poddane refleksji etycznej.