Jakie postawy wobec zła może przyjąć człowiek?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.11.2025 o 9:20

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.10.2025 o 20:07

Zło towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Każdy człowiek na swojej życiowej drodze spotyka się z różnorodnymi jego postaciami. Powszechnie mówi się: „Zło dobrem zwyciężaj” – ale czy rzeczywiście każdy potrafi stawić mu czoła? Odpowiedz na to pytanie nie jest prosta, ponieważ postawy ludzi wobec zła różnią się w zależności od ich wartości i kontekstu sytuacji. Można próbować je zwalczać, ignorować, współuczestniczyć w nim, a w najbardziej ekstremalnych przypadkach nawet podziwiać.

W literaturze przedstawianie zła w każdej epoce było codziennością: od „Antygony” Sofoklesa, poprzez „Dziady” Adama Mickiewicza, aż po „Cesarza” Ryszarda Kapuścińskiego. Główną tezą niniejszej rozprawki jest to, że ludzie różnie reagują na zło – można je zwalczać, ignorować lub nawet akceptować. Wybór ten zależy od wielu czynników, takich jak osobista moralność, wartości oraz konkretny kontekst sytuacyjny.

Jednym z utworów, który doskonale ukazuje różnorodne postawy wobec zła, jest „Antygona” Sofoklesa. Król Kreon, zaraz po objęciu tronu, wydaje dekret zakazujący pochówku zdrajcy Polinika. Dla starożytnych Greków odmawianie pochówku było aktem sprzecznym z boskimi i moralnymi zasadami. Antygona, siostra Polinika, staje w opozycji do dekretu króla i postanawia pochować brata, mimo żądania poszanowania prawa państwowego przez Kreona. Kreon symbolizuje tu zło, które Antygona próbuje zwalczyć, mimo że oznacza to dla niej śmierć. Postawa Antygony jest pełna wewnętrznej siły i odrzucenia okrutnych praw, które uważa za niesprawiedliwe.

Jednakże, nie wszystkim bohaterom brakuje odwagi, aby stawić czoła złu. Ismena, siostra Antygony, jest całkowicie podporządkowana nakazom Kreona i nie podejmuje żadnych działań mających na celu sprzeciwienie się dekretowi, mimo że nie zgadza się z decyzją króla. Ismena reprezentuje postawę bierności wobec zła, wynikającą z braku odwagi bądź siły do walki. Działania Antygony i Ismeny wpływają na innych bohaterów dramatu, takich jak Hajmon, syn Kreona, który początkowo jest lojalny wobec ojca, ale ostatecznie opowiada się za sprawiedliwością, co doprowadza go do sprzeciwu wobec ojca i ostatecznego samobójstwa.

W „Antygonie” różnorodność reakcji na zło jest wyraźnie ukazana – od walczącej i nieugiętej Antygony, przez bierną Ismenę, po podporządkowanego Hajmona, który ostatecznie wybiera sprzeciw. Te reakcje odzwierciedlają różne ścieżki moralne, które mogą kształtować postawy ludzi wobec zła.

Również w epopei narodowej Adama Mickiewicza, „Panu Tadeuszu”, możemy znaleźć przykłady konfrontacji złem. Jednym z przykładów jest Telimena, postać, która dba wyłącznie o swoje wysublimowane życia towarzyskie i literackie, ignorując zawirowania polityczne i społeczne ówczesnej Polski. Telimena uosabia postawę kontemplacji i ignorancji wobec zła, co często prowadzi do biernego akceptowania otaczających ją problemów.

Różnorodność postaw wobec zła nie jest ograniczona do literatury. W praktyce codziennych sytuacji, takich jak mobbing w szkołach i miejscach pracy, często spotykamy się z różnymi reakcjami ludzi. Jedni mogą aktywnie stawiać się w obronie ofiary, inni mogą ignorować problem z obawy przed konsekwencjami. Jeszcze inni mogą nawet wspierać lub uczestniczyć w działaniach mobbera. Te reakcje są wynikiem różnych wartości, osobistych doświadczeń oraz pobudek moralnych.

Podsumowując, różnorodność postaw wobec zła jest ogromna. Człowiek może wybrać walkę, bierność, ignorancję lub akceptację w zależności od swojej moralności i wartości, które wyznaje. Literatura, zarówno antyczna jak i romantyczna, oraz codzienne sytuacje, takie jak mobbing, ukazują te różnorodne postawy i pomagają przybliżyć ich konsekwencje dla jednostek i społeczności. Wybór odpowiedniej postawy jest indywidualną decyzją każdego człowieka, ale warto pamiętać o słowach: „Zło dobrem zwyciężaj”.

Rozwinięcie 2:

Pierwszym przykładem służącym refleksji jest powieść „Opowieść wigilijna” Karola Dickensa. Główny bohater, Ebenezer Scrooge, uosabia postawę obojętności wobec zła. Jest egocentrykiem, koncentrującym się jedynie na gromadzeniu majątku. Jego bezwzględne podejście do życia sprawia, że marginalizuje innych ludzi, żyjąc w moralnym osamotnieniu. Scrooge wydaje się być nieczuły na cierpienie innych, wykazując brak empatii wobec potrzebujących. Dopiero spotkanie z duchami przeszłości, teraźniejszości i przyszłości zmienia jego perspektywę. Po tych wizytach zaczyna rozumieć, że życie to coś więcej niż tylko kalkulacje finansowe. Postanawia zreformować swoje podejście do życia, co przynosi mu moralne odkupienie. Ta przemiana ukazuje, jak istotne jest starcie się z własną obojętnością wobec zła oraz poszukiwanie możliwości odkupienia i zmiany.

Drugi przykład to „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, który pokazuje zupełnie inną perspektywę wobec zła. Bohater opowieści, Marek Edelman, jest znany ze swojej walki o godność i przetrwanie podczas Holokaustu. Jego postawa wobec zła była pełna bezkompromisowości i odwagi. Edelman, członek Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB), stanął do walki w powstaniu w getcie warszawskim, wykazując postawę niezłomnej odwagi w obliczu ogromnego okrucieństwa. Jego działalność pozwala nam zrozumieć i docenić sprawczość jednostki nawet w najbardziej ekstremalnych warunkach. Marek Edelman jest symbolem aktywnego sprzeciwu wobec zła, wierząc, że każde życie jest cenne i warto o nie walczyć.

Analizując obie historie, zauważamy, że zarówno Ebenezer Scrooge, jak i Marek Edelman mieli różne podejścia do zła. Scrooge na początku ignorował cierpienie innych, lecz w końcu zrozumiał, jak ważne są empatia i współczucie. Edelman natomiast od samego początku aktywnie walczył o dobro, nie godząc się na cierpienie i niesprawiedliwość. Obie postawy pokazują, że człowiek ma możliwość wyboru swojej ścieżki, a podjęcie działań przeciwnych wobec zła wymaga odwagi i determinacji.

Wnioski w obu rozdziałach literackich są podobne – ważne jest, jaką postawę przyjmiemy wobec zła. Scrooge, który początkowo ignorował cierpienie, ostatecznie odnalazł swoje sumienie i zrozumiał, że należy pomagać innym. Edelman zaś od samego początku wiedział, że jego misją jest walka o sprawiedliwość i godność ludzką. Z kolei wartości związane z kształtowaniem własnej reakcji wobec zła są kluczowe, pomagają nam zrozumieć, że każdy z nas ma możliwość wyboru swojej drogi.

Warto również pamiętać, że w akcie walki ze złem kryje się głęboka moralność, która kształtuje nasze życie. Przemiana Scrooge’a i walka Edelmana pokazują, że empatia, współczucie oraz determinacja są wartościami, które powinny kierować naszymi działaniami. Każda jednostka ma moc wpływu na rzeczywistość, a wybór aktywnego sprzeciwu wobec niesprawiedliwości jest świadectwem naszej moralnej dojrzałości. Te przykłady literackie uczą nas, że warto walczyć o dobro i nie należy ignorować cierpienia innych.