Konformiści wobec władzy: Analiza na podstawie „Roku 1984”, „Dziadów cz. III”, „Dżumy” i „Lalki”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.10.2025 o 13:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.10.2025 o 22:08

Konformizm, czyli uległość wobec norm społecznych i presji zewnętrznej, jest zjawiskiem, które od wieków przenika ludzkie społeczeństwa. Konformiści wobec władzy to temat niezwykle bogaty, zwłaszcza gdy analizujemy literaturę światową i polską. "Rok 1984" George’a Orwella, "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza, "Dżuma" Alberta Camusa oraz "Lalka" Bolesława Prusa to dzieła, które doskonale ilustrują relacje między jednostką a władzą, ukazując różnorodne postawy konformistyczne.

W "Roku 1984" George’a Orwella konformizm wobec totalitarnej władzy jest nieodłącznym elementem życia obywateli Oceanii. Partia sprawująca władzę nad społeczeństwem posługuje się propagandą, indoktrynacją i terrorem, aby wymusić na jednostkach całkowite podporządkowanie. Przykładem takiego konformizmu jest postać Parsonsów. Parsons, kolega głównego bohatera Winstona Smitha, to przykład człowieka całkowicie podporządkowanego reżimowi. Bezrefleksyjnie przyjmuje on propagandowe slogany i ochoczo uczestniczy w działaniach partii. Jego dzieci, wychowane w duchu lojalności wobec władzy, donoszą na własnego ojca, kiedy ten nieświadomie w nocy zdradza swoje prawdziwe myśli. Ten przykład pokazuje, jak głęboko zakorzeniony konformizm i uległość wobec władzy mogą zniszczyć więzi rodzinne i osobiste wartości.

"Dziady" cz. III Adama Mickiewicza to dzieło, które również podejmuje temat konformizmu wobec władzy, lecz w kontekście polskich realiów okresu zaborów. Konformistyczne postawy są tu ukazane na tle walki narodowowyzwoleńczej. Szczególnie wymownym przykładem jest postać Doktora, który w scenie więziennej odwraca się od cierpiących przyjaciół i staje po stronie władzy carskiej. Zamiast solidaryzować się z więźniami, Doktor wybiera lojalność wobec zaborców, aby zapewnić sobie wygodne i bezpieczne życie. Jego konformizm jest symbolem zdrady narodowej i moralnego upadku, bardzo krytykowanego przez Mickiewicza. Autor ukazuje, jak łatwo człowiek może ulec pokusie wygodnictwa, rezygnując z walki o wyższe wartości.

"‪Dżuma" Alberta Camusa jest nieco innym, lecz wciąż wymownym obrazem konformizmu. Powieść ta, ukazująca epidemię dżumy w algierskim mieście Oran, może być odczytywana jako alegoria totalitarnego reżimu. W obliczu epidemii niektórzy mieszkańcy konformistycznie poddają się zarządzeniom administracji, nawet jeśli są one nieskuteczne lub szkodliwe. Postać Cottarda jest doskonałym przykładem konformizmu wynikającego z potrzeby przetrwania. Cottard, przestępca poszukiwany przez prawo, odnajduje w epidemii szansę na uniknięcie aresztowania i dostosowuje się do nowej sytuacji, czerpiąc korzyści z panującego chaosu. Jego konformizm można odczytywać jako egoistyczne dostosowanie się do sytuacji, która pozwala mu osiągać osobiste cele kosztem dobra wspólnego.

"Lalka" Bolesława Prusa przedstawia konformizm w kontekście społecznych i ekonomicznych zależności. W powieści tej wielu bohaterów dostosowuje się do reguł panujących w społeczeństwie, które zdominowane jest przez materializm i hipokryzję. Postać Stanisława Wokulskiego jest tutaj kluczowa, choć nie jest on przykładem konformisty w klasycznym znaczeniu. Jego dążenie do zdobycia majątku i pozycji społecznej można odczytywać jako próbę dostosowania się do wymagań arystokracji, aby zdobyć miłość Izabeli Łęckiej. Jednak w końcu Wokulski buntuje się przeciwko tym regułom, co prowadzi go do wewnętrznego konfliktu i samotności. Inni bohaterowie, jak subiekt Rzecki, pozostają w roli biernych obserwatorów, przyjmując istniejący stan rzeczy bez próby jego zmiany. Pokazuje to, jak konformizm może prowadzić do stagnacji zarówno jednostek, jak i społeczeństwa.

Analizując wspomniane dzieła, dostrzegamy, że konformizm wobec władzy może przybierać różnorodne formy i wynikać z różnych motywacji. W każdym przykładowo przytoczonym utworze literackim konformizm wynika z innej przyczyny: od strachu przed terrorem totalitarnym w "Roku 1984", przez chęć zyskania osobistych korzyści w "Dżumie", aż po wygodnictwo i pragnienie zachowania status quo w "Dziadach" oraz "Lalce". Pomimo różnic kontekstu i fabularnych okoliczności, wspólne jest to, że konformizm zawsze wiąże się z utratą osobistej wolności i odpowiedzialności.

Literatura ukazuje, że konformizm jest nie tylko reakcją na zewnętrzną presję, ale i wyborem, który niesie za sobą konsekwencje moralne i społeczne. Wspomniane dzieła skłaniają do refleksji nad wartością niezależności i odwagą w oporze wobec niesprawiedliwości. Bohaterowie, którzy sprzeciwiają się władzy, mimo że często ponoszą osobiste straty, stają się symbolami ducha walki i nieugiętości. Dzięki literaturze uczymy się, że konformizm może prowadzić do zniewolenia umysłu i serca, a prawdziwa wolność wymaga odwagi i niezłomności ducha.