Wizerunek człowieka pracującego w „Lalce” Bolesława Prusa i „Chłopach” Władysława Reymonta — czy był zależny od kontekstu?

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.01.2026 o 14:49

Wizerunek człowieka pracującego w literaturze jest elementem, który może znacząco różnić się w zależności od epoki, w której dana postać została stworzona. W niniejszej rozprawce spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, czy wizerunek ten był zależny od epoki. Skupimy się na analizie dwóch lektur obowiązkowych: "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Chłopi" Władysława Reymonta. Dodatkowo, odwołamy się do wybranego kontekstu społeczno-historycznego, aby zrozumieć, jak zmieniało się postrzeganie pracy i człowieka pracującego na przestrzeni różnych czasów.

Na początek przemyślmy wizerunek człowieka pracującego w "Lalce" Bolesława Prusa, powieści której akcja toczy się w drugiej połowie XIX wieku. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przedsiębiorcą i handlowcem, który dorobił się majątku dzięki własnej pracy i determinacji. Jego sukcesy i problemy w życiu zawodowym odzwierciedlają dynamiczne zmiany społeczne i ekonomiczne, które nastąpiły w miastach tamtej epoki. Wokulski jest przedstawiany jako człowiek ambitny, który nie boi się podejmowania ryzyka i ciężkiej pracy. Jego celem jest nie tylko osobiste wzbogacenie się, ale również poprawa sytuacji społecznej i ekonomicznej kraju.

W "Lalce" widać, że praca dla Wokulskiego jest źródłem tożsamości i powodem do dumy. Jego ciężka praca daje mu nie tylko finansową stabilność, ale także społeczny prestiż. Jednakże, jego zaangażowanie zawodowe prowadzi również do wielu problemów osobistych, przez co wizerunek człowieka pracującego staje się bardziej kompleksowy. Można powiedzieć, że w "Lalce" praca jest wartością samą w sobie, a człowiek, który osiąga sukcesy zawodowe, jest szanowany i podziwiany w społeczeństwie. Wokulski ucieleśnia ideał przedsiębiorczego i twórczego człowieka epoki pozytywizmu, gdzie praca była postrzegana jako środek do osiągnięcia społecznego awansu i realizacji osobistych ambicji.

Z kolei w "Chłopach" Władysława Reymonta, powieści, która została osadzona na polskiej wsi w końcu XIX wieku, wizerunek człowieka pracującego wygląda zupełnie inaczej. Główny bohater, Maciej Boryna, jest jednym z najbogatszych gospodarzy we wsi Lipce. Jego status społeczny jest ściśle związany z posiadaniem ziemi i ciężką pracą na roli. Praca na wsi jest nieodłącznym elementem życia codziennego i podstawą bytu chłopskich rodzin. W tym kontekście, praca nie jest źródłem osobistej satysfakcji czy prestiżu, ale koniecznością i podstawą egzystencji.

W "Chłopach" praca jest przedstawiana jako ciężka, fizyczna aktywność, która wiąże się z trudami i wyrzeczeniami. W przeciwieństwie do Wokulskiego, który swoją pracą stara się zmieniać świat, chłopi w powieści Reymonta walczą głównie o przetrwanie. Wizerunek człowieka pracującego w tej epoce jest więc bardziej surowy, skupiony na codziennych trudach i znoju. Praca jest tu przede wszystkim obowiązkiem, a nie wyborem czy drogą do samorealizacji.

Porównując wizerunki ludzi pracujących w obu tych dziełach, można zauważyć, że są one ściśle związane z kontekstem historycznym i społecznym. W epoce pozytywizmu, kiedy rozwijała się burżuazja i przemysł, praca była postrzegana jako czynnik umożliwiający społeczny i ekonomiczny awans. Z kolei na wsi, gdzie dominowała gospodarka rolna, praca miała zupełnie inne znaczenie i była fundamentem życia, ale nie prowadziła do tak spektakularnych zmian i sukcesów jak w mieście.

Analiza tych dwóch literackich przykładów pokazuje, że wizerunek człowieka pracującego był z pewnością zależny od epoki, w której został przedstawiony. W każdej z tych epok praca miała inną wagę, inne cele i sposoby realizacji. Możemy więc stwierdzić, że wizerunek człowieka pracującego jest silnie związany z czasami, w których ten człowiek żyje, co wpływa na sposób, w jaki jest on postrzegany i prezentowany w literaturze.