Działanie i odpowiedzialność versus bierność i obojętność: Postawy człowieka wobec spraw narodowych i społecznych jego czasów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.10.2025 o 9:20

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 6.10.2025 o 16:15

W literaturze motywy działania i bierności wobec spraw narodowych i społecznych są często analizowane, ukazując kontrast między bohaterami zaangażowanymi a tymi, którzy pozostają obojętni. Te dwa skrajne podejścia można zaobserwować w wielu utworach, które podkreślają, jak ważne jest aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i narodowym, a także jakie są konsekwencje braku zaangażowania.

W "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza widoczny jest rozdźwięk między postaciami dążącymi do czynu i tymi, które wolą przyjąć postawę bierności. Postaci takie jak Jacek Soplica (późniejszy Ksiądz Robak) są symbolem aktywnego działania na rzecz ojczyzny. Jacek, popełniwszy w młodości tragiczne błędy, przekształca się w postać gotową do poświęceń w imię sprawy narodowej, co uwydatnia jego wielkość. Angażuje się w przygotowanie powstania, wierząc, że tylko poprzez czyn można odzyskać niepodległość i wolność ojczyzny. Z kolei postaci bierno-neutralne, które nie angażują się w walkę ani nie wykazują determinacji w swoich działaniach, traktowane są przez autora krytycznie. Przykładem może być Sędzia czy inne postaci żyjące przeszłością, które bardziej skupiają się na wspomnieniach niż na realnych działaniach zmieniających rzeczywistość.

Niemniej ważną lekturą, która porusza temat odpowiedzialności i bierności, jest "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego. Opowiadając historię Cezarego Baryki, Żeromski ukazuje proces budzenia się świadomości społecznej i narodowej młodego człowieka. Cezary, po powrocie do Polski, przeżywa wewnętrzną walkę, próbując odnaleźć swoje miejsce w kraju pełnym chaosu i sprzeczności. Na początku jest nieufny wobec szeroko pojętej idei społecznej odpowiedzialności, ale w toku wydarzeń staje się świadkiem nędzy, biedy i braku perspektyw, co ostatecznie skłania go do refleksji nad koniecznością czynu. Powieść stawia ważne pytania o przyszłość narodu i ukazuje, że obojętność wobec potrzeb społecznych prowadzi do stagnacji i braku postępu.

Nie można pominąć również roli bohatera romantycznego, który jest ucieleśnieniem idei czynu narodowego. W literaturze romantyzmu motyw walki o wolność przewija się niemal w każdej znaczącej lekturze. Przykładowo, w "Kordianie" Juliusza Słowackiego tytułowy bohater przechodzi dramatyczną przemianę, z miotającego się między sprzecznymi uczuciami młodzieńca w dojrzałego człowieka zdecydowanego na ofiarę w imię narodu. Jego symboliczną próbą jest zamach na cara, której celem jest wyzwolenie Polski spod zaborów. Kordian swoją determinacją i gotowością do poświęceń staje się symbolem czynu i odpowiedzialności za losy ojczyzny. Słowacki w swojej wizji podkreśla, że tylko poprzez działanie, nawet skazane na niepowodzenie, można wpłynąć na przyszłość narodu.

Z kolei postawy bierności i obojętności są często ukazywane jako negatywne i prowadzące do stagnacji. W "Lalce" Bolesława Prusa widzimy, jak ważne jest, by choć jednostka próbowała działać na rzecz poprawy sytuacji społecznej. Tuż obok Stanisława Wokulskiego pojawiają się postaci o znacznie mniejszym zacięciu społecznym, które są zadowolone ze status quo i nie wykazują inicjatywy w walce o lepszą przyszłość. Wokulski, mimo osobistych rozterek, angażuje się w działalność społeczną i gospodarczą, próbując uczynić życie swoje i innych lepszym. Jego zaangażowanie jest wyraźnym kontrastem wobec bierności wielu innych bohaterów.

Podsumowując, analiza literatury wskazuje, że czynna postawa wobec spraw narodowych i społecznych jest nie tylko zalecana, ale wręcz konieczna dla rozwoju i przetrwania społeczeństwa. Bohaterowie, którzy angażują się w walkę o lepszy los swojego kraju, są często przedstawiani jako wzory do naśladowania. Z kolei bierność i obojętność prowadzą do marginalizacji i stagnacji, a ostatecznie mogą zagrażać przyszłości całego narodu. Literatura pełni rolę przestrogi, pokazując, że od każdego z nas zależy, jaki będzie los naszej wspólnoty. Aktywny udział w sprawach narodowych i społecznych jest kluczem do postępu i zmiany na lepsze.