Działanie i odpowiedzialność kontra bierność i obojętność: postawy wobec spraw narodowych i społecznych w czasach lektury 'Nad Niemnem'

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.11.2023 o 16:04

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.11.2023 o 22:32

W historii narodów zawsze możemy dostrzec pewne wzorce zachowań, które definiują postawy obywateli wobec spraw narodowych i społecznych ich czasów. Często można wyróżnić dwie skrajne postawy - działanie i odpowiedzialność oraz bierność i obojętność. Jedną z powieści, która w znaczący sposób przybliża nam te tematy i ukazuje jakie postawy można zaobserwować wśród ludzi, a także jakie są ich konsekwencje, jest "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej.

Akcja powieści rozgrywa się na ziemiach Litwy i Białorusi w drugiej połowie XIX wieku. Jest to okres, w którym narody te zmagały się z zaborcami i starają się odzyskać swoją niepodległość. Powieść wskazuje na fakt, że bierność i obojętność są szkodliwe dla narodu i społeczności. Autor bierze nas przez historię rozmaitych postaci, które reprezentują różne postawy wobec spraw narodowych i społecznych, aby przekazać nam ważną lekcję.

Jednym z pierwszych bohaterów, który nasuwa się w kontekście analizowania tematu bierności i obojętności, jest tytułowy bohater powieści - Ryszard Riedl. Młody człowiek, który ma wszystkie predyspozycje do działania, jest jednak bierny i obojętny wobec losu swojego narodu. Pomimo tego, że staje na czele swojego rodu i posiada władzę, nie angażuje się w walkę o niepodległość czy pomoc dla biednych mieszkańców swojej ziemi. Jest przykładem człowieka, który myśli tylko o swojej własnej wygodzie i nie interesuje się sprawami innych. Jego bierność i obojętność wpływają na losy całej rodziny i mają tragiczne konsekwencje.

W przeciwieństwie do Ryszarda, mamy postać Emilaka Litwosa, który w pełni reprezentuje postawę działania i odpowiedzialności. Emila nie brakuje odwagi i zaangażowania w walkę o wolność swojego narodu. Jest oddany sprawie, nieustannie działa i nie zważa na ryzyko czy trudności. Jego postawa stanowi inspirację dla innych bohaterów powieści, wpływając na ich decyzje i działania. Wskazuje, że jednostka może mieć znaczący wpływ na sprawy narodowe i społeczne, jeśli podejmuje działania w odpowiedzialny sposób.

Wśród postaci drugoplanowych pojawiają się również inne przykłady bierności i obojętności. Należy do nich na przykład członkowie arystokratycznej rodziny Homogenów - Betka i Narcyz. Pomimo że obiecają ojcu litewskiego chłopca, który przedstawia im swoje marzenia o niepodległej Litwie, że pomogą mu, nie spełniają swojej obietnicy. Oboje pozostają bierni i nie zauważają potrzeb drugiego człowieka. Przez to ich obojętność dochodzą do głosu chciwość i egoizm, co w konsekwencji prowadzi do tragedii. Ta postać pokazuje nam, w jaki sposób bierność i obojętność mogą prowadzić do destrukcji i straty możliwości rozwoju.

"Wieki są zawsze zamknięte w jednym, wielkim domu: trzeba przegiąć most" - mówi jeden z bohaterów powieści. Te słowa ukazują, że by przełamać bierność i obojętność, niezbędne jest podjęcie działań i wzięcie odpowiedzialności za losy narodu i społeczeństwa. Tylko wtedy naród może odzyskać swoją tożsamość i wspólnie pokonywać trudności. Postacie takie jak Ryszard Riedl czy Betka i Narcyz Homogenowie są przestrogą przed biernością i obojętnością. Rezygnacja z działania może prowadzić do zguby i wielu bezsensownie utraconych szans.

W "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej możemy dostrzec, że pokolenia mogą się zmieniać, ale postawy - działanie i odpowiedzialność oraz bierność i obojętność - pozostają wciąż aktualne. Powieść stanowi przestrogę dla każdego czytelnika, by zastanowił się, czy pragnie być jednym z tych, którzy biernie przyglądają się zmianom na arenie narodowej i społecznej, czy też chce być częścią tych, którzy podejmują działania, dążąc do pozytywnych przemian. Dlatego powinniśmy pamiętać o słowach Emila Litwosa, który mówił: "Niech idzie w nas samo czynienie, samo działanie, samo trwałość". Zaangażowanie i działanie w sprawy narodowe i społeczne są nieodzowne dla rozwoju i postępu.