Jakie ludzkie postawy ujawniają się w sytuacjach ekstremalnych? Analiza na podstawie lektur obowiązkowych i wybranych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.01.2026 o 10:30

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.10.2025 o 19:20

Sytuacje ekstremalne, takie jak wojny, klęski żywiołowe czy dramatyczne wydarzenia społeczne, znacząco wpływają na ludzkie zachowania, ujawniając zarówno najbardziej szlachetne, jak i egoistyczne postawy. Analiza literatury pozwala zgłębić, jak skrajne okoliczności wpływają na decyzje i działania ludzi. Przykłady z literatury, takie jak „Lalka” Bolesława Prusa, „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego oraz doświadczenia opisane w „Innym Świecie” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, są dowodem na różnorodność ludzkich reakcji w obliczu próby.

W powieści Bolesława Prusa „Lalka” główny bohater, Stanisław Wokulski, jest postacią, która w sytuacjach trudnych ujawnia determinację oraz zdolność do poświęceń. Choć akcja powieści nie jest osadzona w kontekście wojennym, Wokulski zmaga się z osobistymi i społecznymi problemami, które wymagają od niego nadzwyczajnego zaangażowania. Po upadku powstania styczniowego i śmierci żony, Wokulski znajduje się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej i emocjonalnej. Jego reakcją na trudności jest konsekwentne dążenie do odbudowy pozycji społecznej i majątkowej, co osiąga dzięki ciężkiej pracy i zaangażowaniu w handel. Jego determinacja i gotowość do podejmowania wyzwań nawet w najbardziej niesprzyjających okolicznościach są przykładem postawy aktywnej i pełnej nadziei, gdzie mimo przeciwności losu, człowiek potrafi sięgnąć po lepsze jutro.

Z kolei w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego widzimy młodzież warszawską, która w ekstremalnych warunkach okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej ujawnia niezwykłą odwagę i poczucie obowiązku wobec ojczyzny. Główni bohaterowie – „Rudy”, „Zośka” i „Alek” – są wzorcowymi przykładami patriotyzmu i bohaterstwa. W obliczu niesprawiedliwości, zagrożenia życia i przemocy, młodzi chłopcy decydują się na walkę w konspiracji, biorą udział w akcjach sabotażowych i dywersyjnych, które niejednokrotnie zagrażają ich życiu. Ich działania nie są wynikiem ślepej odwagi, lecz głęboko przemyślanej decyzji o konieczności walki o wolność. Momentem kulminacyjnym jest akcja pod Arsenałem, gdzie przyjaciele decydują się na niezwykle ryzykowne działanie, aby uwolnić „Rudego”. Ta sytuacja ekranizuje postawę bezinteresownej przyjaźni i solidarności, gdzie życie drugiej osoby staje się wartością nadrzędną. Bohaterowie „Kamieni na szaniec” pokazują, że w obliczu ekstremalnych sytuacji nie tylko odwagi, ale i lojalności oraz miłości do ojczyzny i przyjaciół.

Inny przykład to „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, gdzie mamy do czynienia z przerażającymi realiami obozu pracy w ZSRR. Herling-Grudziński przedstawia różnorodne postawy ludzkie w warunkach ekstremalnego cierpienia i dehumanizacji. Bohaterowie jego książki to ludzie zmuszeni do walki o przetrwanie, w której ujawniają się zarówno najgorsze, jak i najlepsze cechy ludzkie. Niektórzy więźniowie, ogarnięci instynktem przetrwania, posuwają się do zdrady czy kradzieży, byleby tylko zdobyć dodatkowy kawałek chleba. Inni zaś, jak sam autor, starają się zachować resztki człowieczeństwa i moralności, pomagając innym, mimo iż sami są w stanie skrajnego wycieńczenia. Herling-Grudziński opisuje też przypadki niezwykłej solidarności, gdzie więźniowie dzielą się jedzeniem czy odzieżą, mimo że sami niewiele mają. Ukazuje, jak w najtrudniejszych momentach może objawić się empatia i braterstwo, stanowiące fundamenty prawdziwego człowieczeństwa.

Literatura dostarcza licznych przykładów różnorodnych postaw ludzkich w obliczu sytuacji ekstremalnych. Przykłady te ukazują, jak złożone i wielowymiarowe są ludzkie reakcje. Stanisław Wokulski z „Lalki” manifestuje determinację i zdolność do odbudowy życia po osobistych tragediach. Bohaterowie „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego ukazują niezrównaną odwagę, patriotyzm i lojalność wobec przyjaciół i ojczyzny. Natomiast relacje z „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego pokazują, jak w nieludzkich warunkach obozu pracy mogą ujawniać się zarówno najbardziej egoistyczne, jak i najbardziej altruistyczne cechy ludzkie. W obliczu ekstremalnych sytuacji jedni podążają drogą przemocy i zdrady, inni natomiast odnajdują w sobie siłę, by walczyć o lepsze jutro, zachowując przy tym człowieczeństwo i godność. Te różnorodne postawy ujawniają się w obliczu próby, ukazując niejednoznaczność i złożoność ludzkiej natury.