Wpływ władzy na człowieka na przykładzie „Roku 1984” oraz wybranych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.11.2025 o 14:45

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.11.2025 o 23:14

Władza ma niekwestionowany wpływ na ludzką psychikę i zachowanie. Wielu autorów literackich badało ten aspekt i przenosiło go na strony swoich dzieł, ukazując zarówno destrukcyjny, jak i transformacyjny potencjał władzy. Jednym z najbardziej wyrazistych przykładów takiej literackiej eksploracji jest "Rok 1984" George'a Orwella, który stanowi doskonałą ilustrację, jak władza może deformować rzeczywistość i ludzki charakter. Aby w pełni zrozumieć ten problem, warto również odnieść się do "Procesu" Franza Kafki oraz "Lord of the Flies" Williama Goldinga.

George Orwell, w "Roku 1984", przedstawia dystopijną wizję świata, gdzie państwo totalitarne pod przywództwem Wielkiego Brata ma całkowitą kontrolę nad społeczeństwem. Władza ta działa poprzez manipulację językiem, propagandę oraz wszechobecną inwigilację. Świadectwem destrukcyjnego wpływu władzy na człowieka jest Winston Smith, główny bohater powieści, który początkowo próbuje się buntować przeciw systemowi. Kolejno doświadcza jednak, jak aparat państwowy niszczy jego wolną wolę oraz łamie go psychicznie i fizycznie. Tortury, które przechodzi, ostatecznie prowadzą do jego zdrady samego siebie i ukochanej, co pokazuje, jak władza może zdegradować człowieka do poziomu posłusznego narzędzia.

Równocześnie, "Rok 1984" pokazuje, jak władza wpływa na zbiorową świadomość społeczeństwa. W tej rzeczywistości prawda jest arbitralna i zmienna, a historia modyfikowana. Proces, w którym każdy element życia obywateli jest kontrolowany, prowadzi do powstania społeczeństwa, które akceptuje absurdalne rzeczywistości jako normalne. Orwell ukazuje jak dominacja władzy prowadzi do dysocjacji jednostek, zmieniając ich zdolność do logicznego myślenia i sprzeciwu.

Podobny temat przewija się w "Procesie" Franza Kafki. Tu również obserwujemy bohatera, którego życie zostaje kompletnie zdominowane przez nieuchwytną, biurokratyczną władzę. Josef K. zostaje oskarżony o przestępstwo, którego natury nawet nie zna i staje się marionetką w rękach bezdusznej machiny biurokratycznej. Proces, który przechodzi, nie prowadzi do żadnej jasności, a jego bezsens jedynie podkreśla, jak absurdalna i nieludzka może być władza. Kafka demonstruje, jak niejasne struktury władzy mogą człowieka zepchnąć na skraj rozpaczy i pozbawić jakiegokolwiek poczucia kontroli nad własnym życiem.

Trzecim tekstem, który warto przywołać, jest "Lord of the Flies" Williama Goldinga. Powieść ta, choć z zupełnie innego kontekstu, pokazuje zupełnie inną, ale równie destrukcyjną formę władzy — nieuporządkowanej, prymitywnej i brutalnej. Po katastrofie lotniczej grupa chłopców ląduje na bezludnej wyspie, gdzie sami muszą zorganizować swoje mini-społeczeństwo. Golding bada, jak władza, w tym przypadku wyrażająca się poprzez fizyczną przewagę i charyzmę, może wpłynąć na zachowanie młodych, wcześniej praworządnych chłopców. Jack, który przejmuje kontrolę, reprezentuje mroczną stronę ludzkiej natury, gdzie władza przeradza się w tyranię i chaos. Opowieść ta ukazuje, jak destabilizujący wpływ władzy może zniszczyć struktury moralne i prowadzić do barbarzyństwa.

Analizując te trzy dzieła, można wyciągnąć wspólny wniosek: władza, niezależnie od kontekstu, z łatwością może prowadzić do destrukcji zarówno jednostki, jak i społeczeństwa. W "Roku 1984" widzimy totalitaryzm w jego najbardziej skrajnej formie, podczas gdy "Proces" ukazuje, jak bezimienna i bezduszna biurokracja odbiera człowiekowi prawo do samoobrony i sprawiedliwości. Z kolei "Lord of the Flies" przypomina nam, że nawet w warunkach braku zorganizowanej struktury, pragnienie władzy może prowadzić do podobnie destrukcyjnych konsekwencji.

Historia i literatura uczą nas, że władza, jeśli nie jest odpowiednio zrównoważona i kontrolowana, może z łatwością wywołać destrukcyjne skutki. Widzimy to w różnorodnych kontekstach, od totalitarnych państw po małe grupy społeczne. Ostrzeżenia zawarte w tych dziełach są aktualne nawet dziś, przypominając o konieczności czujności wobec każdego rodzaju władzy, która mogłaby nas pozbawić naszej indywidualności i wolności.