Człowiek w obcym środowisku na przykładzie "Lalki" i innych utworów literackich, np. "Dżumy"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.11.2025 o 9:42

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 4.11.2025 o 9:11

Każde społeczeństwo składa się z różnorodnych jednostek, które nieustannie próbują znaleźć swoje miejsce w otaczającym je świecie. Proces ten bywa skomplikowany, zwłaszcza gdy jednostki te znajdują się w obcym dla siebie środowisku. Literatura, jako odbicie ludzkich doświadczeń, często podejmuje ten temat, badając różnorodne aspekty adaptacji oraz alienacji. Powieść "Lalka" Bolesława Prusa i "Dżuma" Alberta Camusa stanowią doskonałe przykłady, ukazujące, jak człowiek radzi sobie w nieznanym otoczeniu, zarówno na poziomie fizycznym, kulturowym, jak i moralnym.

W powieści „Lalka”, główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przykładem jednostki zagubionej między dwoma światami. Z jednej strony utożsamia się z mieszczaństwem, do którego należy poprzez swoje pochodzenie społeczne. Z drugiej strony, dąży do awansu społecznego, wchodząc w kręgi arystokracji. Wokulski próbuje dostosować się do obcych dla siebie zasad panujących w wyższych sferach, co ostatecznie prowadzi do poczucia wyobcowania. Pochodzenia nie może zmienić, lecz jego zdolności, ambicje, a także uczucia wobec Izabeli Łęckiej popychają go do próby zintegrowania się z arystokracją. Bolesław Prus w swojej powieści szczegółowo pokazuje, jak trudne i bolesne może być dla człowieka wkraczanie w nowe środowisko, które nie zawsze chętnie przyjmuje nowego członka.

Wokulski, będąc przedsiębiorczym i inteligentnym, podejmuje próby zdobycia akceptacji w wyższych sferach Warszawy poprzez różne przedsięwzięcia handlowe. Pomimo sukcesów na polu ekonomicznym, jego starania nie przynoszą oczekiwanych rezultatów na gruncie społecznym. Arystokracja, którą tak podziwia, pozostaje hermetycznie zamknięta na jego aspiracje. W relacji Wokulskiego z Izabelą Łęcką, kobieta ta jednak reprezentuje bardziej ideał niż rzeczywistość, co dodatkowo potęguje jego rozczarowanie i wyobcowanie. Wokulski ostatecznie odczuwa, że pomimo wszelkich usiłowań, nie jest w stanie stać się częścią świata, który tak go fascynował. Ta nieudana próba adaptacji do nowego środowiska kończy się dla niego fiaskiem, co prowadzi do jego egzystencjalnego kryzysu.

Podobny motyw alienacji i adaptacji można odnaleźć w „Dżumie” Alberta Camusa. Akcja powieści toczy się w Oranie, mieście na północy Afryki, gdzie wybucha epidemia dżumy. Camus wykorzystuje scenariusz choroby jako metaforę egzystencjalnej walki człowieka z absurdalnością i nieprzewidywalnością życia. Główny bohater, doktor Bernard Rieux, jest Francuzem, który mimo że pracuje w Oranie od lat, nie czuje się w pełni związany z miastem ani jego mieszkańcami.

Epidemia stawia go w obliczu nowych wyzwań, zmuszając do rewizji swoich priorytetów i osobistych przekonań. Codzienność miasta i życie jego mieszkańców diametralnie się zmieniają. Rieux, z zawodu lekarz, musi zmierzyć się nie tylko z chorobą, lecz także z reorganizacją swojego życia w obliczu kryzysu. Dla niego obce środowisko, jakim jest ogarnięte paniką miasto, staje się areną walki o humanistyczne wartości, co zmusza do refleksji nad miejscem jednostki w społeczności i moralnym obowiązkiem wobec innych.

Miasto, które wcześniej było tylko tłem dla jego funkcjonowania, staje się bardziej obce i wrogie w miarę postępującej choroby. Społeczeństwo ulega dezintegracji, a mieszkańcy dzielą się na tych, którzy starają się współpracować w walce z epidemią, i tych, którzy myślą jedynie o sobie. W tym nowym kontekście Rieux uczy się lepszego zrozumienia ludzi wokół siebie oraz samego siebie, co pozwala mu odnaleźć nowe znaczenie bycia częścią wspólnoty.

Analizując oba utwory, możemy zauważyć, jak różne są mechanizmy, dzięki którym bohaterowie próbują odnaleźć się w obcym środowisku. Wokulski skupia się na materialnym i społecznym aspekcie adaptacji, jego celem jest wtopienie się w arystokrację i zdobycie uznania. Jego walka ma wymiar bardziej osobisty, związany z ambicją i niespełnioną miłością. Natomiast Rieux zmuszony jest stawić czoła wyzwaniom powodowanym przez nadzwyczajne okoliczności epidemii, które kierują jego uwagę na sprawy moralne i wspólnotowe. Jednak, podobnie jak Wokulski, także on musi stawić czoła własnym słabościom, konfrontując się z pytaniami o sens codziennej walki i wybory życiowe.

Adaptacja do nowego środowiska w obu przypadkach ukazana jest jako skomplikowany proces. Zarówno dla Wokulskiego, jak i Rieuxa jest to podróż pełna wyzwań, z której nie zawsze udaje się wyjść zwycięsko. Wokulski nie znajduje swojego miejsca ani w wyższych sferach, ani w mieszczaństwie, a Rieux zmaga się z absurdalnością życia, próbując odnaleźć sens w chaosie epidemii. Ostatecznie, obie historie pokazują, że człowiek, mimo przeciwności losu, zawsze będzie dążył do znalezienia swojego miejsca w świecie. Literackie przedstawienie tych zmagań pozwala nam lepiej zrozumieć nie tylko naturę ludzkich problemów, ale także odwieczną potrzebę adaptacji i poszukiwania tożsamości w obcym środowisku.