Człowiek wobec zła na podstawie wybranych utworów literackich i kontekstów

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 16.12.2025 o 20:45

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 14.11.2025 o 23:02

Człowiek wobec zła to temat głęboko zakorzeniony w literaturze, a jego analiza pozwala zrozumieć różnorodne reakcje ludzkie na zło oraz konflikt moralny, który jest nieodłącznym elementem naszego życia. Jednym z najbardziej znamienitych dzieł literackich, które ilustruje ten problem, jest "Cierpienia młodego Wertera" Johanna Wolfganga von Goethego. Powieść ta ukazuje, jak młody człowiek, Werter, zderza się z egzystencjalnym złem w postaci nieszczęśliwej miłości i ostatecznie wybiera tragiczne rozwiązanie – samobójstwo. Werter, nie mogąc pogodzić się z rzeczywistością, w której Lotte, obiekt jego miłości, wybiera życie z Albertem, popada w coraz większą depresję. Dla Wertera zło ma charakter osobisty – to ból niespełnionej miłości i samotności, z którym nie potrafi sobie poradzić. Werter nie znajduje w sobie siły, by przeciwstawić się temu złu, decyduje się na ucieczkę w śmierć, co ukazuje jedną z możliwych reakcji człowieka wobec zła: poddanie się.

Kolejnym dziełem, które podejmuje temat zła, jest powieść "Proces" Franza Kafki. Bohater, Józef K., zostaje pewnego dnia aresztowany bez wyraźnego powodu i postawiony przed tajemniczym trybunałem. Kafka ukazuje zło w postaci biurokratycznej machiny, która niszczy jednostki bez konkretnego powodu i w sposób całkowicie bezosobowy. W przeciwieństwie do Wertera, Józef K. próbuje walczyć z absurdalnym systemem, jednak zmagania te prowadzą go do jeszcze większej frustracji i ostatecznie do jego destrukcji. Kafka w "Procesie" przedstawia zło jako wszechobecną i nieuchronną siłę, z którą jednostka nie jest w stanie wygrać. Józef K. stara się walczyć, lecz ostatecznie zostaje pokonany przez bezosobowe zło systemu.

Innym kontekstem, który warto rozważyć, jest dramat "Makbet" Williama Szekspira. Tutaj zło ma charakter bardziej intencjonalny i świadomy. Makbet, zainspirowany przepowiednią czarownic i podżegany przez Lady Makbet, decyduje się na morderstwo króla Duncana, aby zdobyć władzę. W tym przypadku zło jest wynikiem świadomego wyboru bohatera, zrodzonego z ambicji i żądzy władzy. Makbet z czasem staje się coraz bardziej okrutny, a jego działania prowadzą do jego upadku. W przeciwieństwie do Wertera, który poddaje się złu, i Józefa K., który jest przez zło przytłoczony, Makbet aktywnie wybiera zło, co ilustruje jak ludzkie decyzje mogą kształtować nasz stosunek do zła i nasze reakcje na nie.

W literaturze polskiej doskonałym przykładem zmagania się człowieka ze złem są "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza. Bohater Konrad staje twarzą w twarz z bezlitosnym złośliwością i okrutnością władzy carskiej. W swojej Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciwko Bogu, oskarżając go o brak wsparcia dla jego narodu. Mickiewicz pokazuje zło jako opresję narodową i polityczną, z którą bohater próbuje walczyć za pomocą własnej siły duchowej i charyzmy. Konrad staje się symbolem walczącego człowieka, który mimo że złożony na barkach losu, nie poddaje się i szuka sposobów na przeciwstawienie się zło.

Analizując różne postawy bohaterów literackich wobec zła, zauważamy, że reakcje te zależą zarówno od osobistych cech bohaterów, jak i od rodzaju zła, z którym się zderzają. Werter poddaje się osobistemu złu, Józef K. zostaje przytłoczony przez system, Makbet świadomie wybiera zło, a Konrad stara się je zwalczać. Każdy z tych bohaterów ilustruje inne podejście do problemu zła, pokazując, jak skomplikowany i różnorodny może być ten temat w literaturze.

Podsumowując, literatura oferuje szerokie spojrzenie na problem zła i ludzkiej reakcji na nie. Analizując dzieła takie jak "Cierpienia młodego Wertera", "Proces", "Makbeta" oraz "Dziady" cz. III, możemy dostrzec różnorodność postaw wobec zła – od poddania się, poprzez walkę, aż po świadome wybieranie złej drogi. W każdym przypadku literatura daje nam możliwość zrozumienia ludzkiej natury i morale, które kształtują nasze decyzje i reakcje w obliczu zła. W ten sposób pozwala nam lepiej zrozumieć nie tylko bohaterów, ale również nas samych.

Jak człowiek zmienia człowieka

Innym istotnym dziełem, które ilustruje wpływ człowieka na człowieka, jest „Przeminęło z wiatrem” Margaret Mitchell. Scarlett O’Hara, główna bohaterka, rozwija się jako postać poprzez relacje z innymi, zwłaszcza z Rhettem Butlerem. Rhett wprowadza do biegu życia Scarlett elementy realizmu i pragmatyzmu, które z czasem wpływają na jej podejście do życia. Scarlett, początkowo postrzegająca świat przez pryzmat własnych, naiwnych wyobrażeń, stopniowo uczy się dostosowywać do realiów dzięki wpływowi Rhetta. Chociaż jej przemiany są często bolesne i trudne, to pokazują, jak relacje międzyludzkie mogą kierować i przekształcać jednostkę.

Idąc dalej, warto zacytować "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, gdzie relacje międzyludzkie odgrywają kluczową rolę w życiu bohaterów. Związek Tadeusza i Zosi jest przykładem na to, jak miłość może przekształcić człowieka. Tadeusz, początkowo młody i niedojrzały, pod wpływem uczucia do Zosi dojrzewa i staje się bardziej odpowiedzialny. Zosia natomiast zyskuje dzięki Tadeuszowi poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji, co pozwala jej rozkwitnąć jako postać. Ich relacja pokazuje, jak silny wpływ na nasze życie mogą mieć emocje oraz jakie znaczenie mają więzi międzyludzkie w procesie dorastania i zmian.

Natomiast dramat "Romeo i Julia" Williama Szekspira jest klasycznym przykładem na to, jak silny wpływ między dwoma ludźmi może mieć nie tylko destrukcyjne, ale i konstruktywne skutki. Początkowo, nienawiść między rodami Kapuletich i Montekich wpędza ich w chaos i zniszczenie, a młodzi kochankowie zostają pośrednimi ofiarami tego konfliktu. Jednak ich miłość, mimo tragicznych wydarzeń, staje się impulsem do refleksji i pojednania, pokazując, że energia emocjonalna i relacje między ludźmi mogą prowadzić do głębokich zmian, nawet po śmierci bohaterów.

Wszystkie te utwory wskazują, że relacje z innymi mają ogromny wpływ na nasze życie. Mogą one wpłynąć na nasze decyzje, prowadzić do przemian wewnętrznych, zmieniać nasze poglądy i priorytety. Raskolnikow z "Zbrodni i kary" odnajduje odkupienie oraz sens w życiu dzięki wpływowi Soni; Scarlett O’Hara zmienia się pod wpływem Rhetta; Tadeusz i Zosia dojrzewają dzięki wzajemnej miłości; a Romeo i Julia inspirują do pojednania ich zwaśnione rodziny.

Podsumowując, literatura ukazuje, że człowiek nie istnieje w próżni – jesteśmy nieustannie kształtowani przez innych. Relacje międzyludzkie wpływają na nasze życie na wiele różnych sposobów, a wpływ ten może być zarówno pozytywny, jak i negatywny. Dzięki literaturze możemy lepiej zrozumieć, jak silne są więzi międzyludzkie i jak duży wpływ mają na rozwój jednostki. Relacje z innymi ludzi są często źródłem naszych największych sukcesów i najgłębszych refleksji, a także naszych najtrudniejszych walk i przemian wewnętrznych.