Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry na przykładzie klasycznej satyry i „Skąpca” Molière'a

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.01.2026 o 10:36

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.12.2025 o 17:06

Satyra od wieków stanowi potężne narzędzie literackie służące do demonstrowania i wyśmiewania ludzkich wad oraz przywar społecznych. Używając humoru, przejaskrawień i ironii, satyra nie tylko wywołuje śmiech, ale także skłania do refleksji nad moralnością i zachowaniem społeczeństwa. Klasycznym przykładem dzieła satyrycznego, które w mistrzowski sposób uwypukla wady ludzkie, jest "Skąpiec" Molière'a. W tej rozprawce przyjrzymy się, w jaki sposób Molière wykorzystuje środki komiczne, by ukazać wady swoich bohaterów. Jednocześnie zestawimy klasyczną satyrę z bardziej współczesnym kontekstem, by lepiej zrozumieć mechanizmy i celowość tej formy literackiej.

"Skąpiec" to komedia autorstwa Molière'a, która została po raz pierwszy wystawiona w 1668 roku. Głównym bohaterem jest Harpagon, symbolizujący skrajne skąpstwo i egoizm. Molière z chirurgiczną precyzją demaskuje jego manię oszczędzania i strach przed utratą majątku, co czyni go postacią groteskową i jednocześnie tragiczną. Harpagon nie tylko oszczędza na sobie, ale również zmusza swoją rodzinę do życia w skrajnej ascezie, co wpływa negatywnie na relacje rodzinne i odbija się na życiu jego dzieci, Elizy i Kleanta.

Poprzez postać Harpagona, Molière wskazuje na destrukcyjne skutki chciwości. Skąpstwo Harpagona ogranicza nie tylko jego samego, ale i jego bliskich, którzy są zmuszeni do poszukiwania szczęścia poza domem. Eliza zakochuje się w Walerym, pracowniku jej ojca, który dla miłości gotów jest ryzykować wszystko. Kleant natomiast pragnie poślubić Mariannę, młodą kobietę z ubogiej rodziny. Obie te miłości są zagrożone przez wymagania i obsesje Harpagona. Wyraźnie widać, że chciwość prowadzi do alienacji i konfliktów rodzinnych, co jest głównym przesłaniem tej komedii.

Molière w swojej satyrze operuje szeregiem środków stylistycznych, które potęgują komizm sytuacyjny. Jednym z nich jest dialog, który często prowadzi do absurdalnych sytuacji. Na przykład scena, w której Harpagon negocjuje z Frozyną - swatką, która ma pomóc w załatwieniu małżeństwa z Marianną. Zamiast rozmowy o uczuciach, temat schodzi na pieniądze, co ukazuje, jak materializm wypacza życie bohaterów. Harpagon staje się parodią nie tylko skąpca, ale i człowieka w ogóle, który przedkłada mienie nad wartości duchowe.

Kolejnym elementem satyry jest użycie przerysowanych cech postaci. Harpagon nie jest po prostu skąpy, on jest uosobieniem skąpstwa. Każdy jego gest, każde słowo przesycone są troską o majątek. Inne postaci również posiadają wyraźnie zaznaczone cechy, które w połączeniu tworzą barwną, pełną kontrastów mozaikę społeczną. Na przykład syn Harpagona, Kleant, jest jego przeciwieństwem: rozrzutny, kochający luksus, co jeszcze bardziej podkreśla absurdalność postawy ojca.

Satyra Molière’a działa także jako lustro, w którym widzowie mogą dostrzec swoje własne wady. Przez komizm i absurdalność sytuacji Molière zachęca do autorefleksji. Harpagon, choć przerysowany, nie jest postacią zupełnie nierealną. Jego skromny pierwowzór znajduje się w każdym społeczeństwie i każdej epoce. Autor pokazuje, jak łatwo ludzie mogą stać się więźniami własnych wad, jeśli nie będą ich świadomi i nie będą dążyć do ich przezwyciężenia.

Porównując "Skąpca" do współczesnych dzieł literackich czy scenicznych, możemy zauważyć, że chciwość i egoizm nadal są tematami aktualnymi. W literaturze współczesnej często porusza się kwestie związane z kapitalizmem, konsumpcjonizmem i korupcją – tematy, które są naturalnym rozwinięciem problemów przedstawionych przez Molière'a. Przykładem może być dramat "Wielki Gatsby" autorstwa F. Scotta Fitzgeralda, w którym widzimy, jak ambicje i pragnienie bogactwa prowadzą do tragedii. Pomimo różnic czasowych, tematyka chciwości i jej konsekwencji okazuje się być uniwersalna.

Podsumowując, "Skąpiec" Molière’a to klasyczne dzieło satyryczne, które z niezwykłą precyzją ukazuje wady ludzkie. Poprzez wyolbrzymienie i humor, autor nie tylko bawi, ale również zmusza do refleksji nad własnym postępowaniem. Satyra wciąż pozostaje aktualna, przypominając nam o niebezpieczeństwach związanych z chciwością i egoizmem. To dzięki takim dziełom, jak "Skąpiec", możemy lepiej zrozumieć nasze własne słabości i starać się je przezwyciężać w codziennym życiu.