Wpływ władzy na człowieka na podstawie lektur obowiązkowych

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 15:17

Władza i jej wpływ na człowieka to temat, który od wieków fascynuje filozofów, pisarzy i artystów. W literaturze polskiej oraz światowej motyw ten pojawia się niezwykle często, ponieważ relacje władzy i jej posiadaczy obnażają głębokie mechanizmy ludzkiej psychiki, prowadząc często do konfliktów moralnych, przemian charakteru lub tragicznych skutków dla jednostki i otoczenia. W niniejszej rozprawce rozważę, jak władza wpływa na człowieka, odnosząc się do dwóch lektur obowiązkowych: "Makbeta" Williama Szekspira (w wykazie lektur obowiązkowych dla szkół ponadpodstawowych) oraz "Lalki" Bolesława Prusa, a także do dwóch kontekstów literackich: "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego oraz "Folwarku zwierzęcego" George’a Orwella.

Pierwszym argumentem przemawiającym za tezą, że władza zmienia człowieka, jest przedstawienie tej przemiany w dramacie Szekspira "Makbet". Tytułowy bohater to z początku szlachetny i oddany krajowi rycerz. Jednak pokusa zdobycia władzy, którą zwiastują mu czarownice, budzi w nim żądzę i stopniowo prowadzi do moralnego upadku. Makbet, pod wpływem namowy żony, decyduje się na zbrodnię - morduje króla Dunkana, aby samemu objąć tron. Wówczas zaczyna go trawić paranoja, strach i poczucie winy. Władza staje się dla niego obsesją; usiłując ją za wszelką cenę utrzymać, popełnia kolejne zbrodnie. Makbet zatraca swoje człowieczeństwo i sumienie, a jego przemiana jest tak daleka, że na końcu utworu nie sposób dopatrzyć się w nim dawnego rycerza - jest tyranem, którego los kończy się tragicznie. Ta postać pokazuje, jak łatwo nawet najbardziej szlachetny człowiek może ulec deformacji pod wpływem władzy.

Również w "Lalce" Prusa odnajdujemy motyw władzy i jej wpływu na bohaterów, choć ukazany on jest w subtelniejszy sposób. Władza w powieści nie przybiera postaci królewskiej korony, lecz dotyka sfery ekonomicznej i społecznej. Przykładem może być postać Stanisława Wokulskiego, który dzięki swoim talentom oraz przedsiębiorczości zdobywa wpływy i pieniądze. Jednak nawet on, gdy zbliża się do kręgów arystokracji, dostrzega, jak władza i pozycja wpływają na postępowanie ludzi, często prowadząc do obłudy, egoizmu i wyniosłości. Wokulski, który chciałby za pomocą majątku zdobyć miłość Izabeli Łęckiej i odmienić los biednych, powoli przekonuje się, że władza niekoniecznie daje mu szacunek, o jakim marzył, a próba jej zdobycia prowadzi do rozczarowania i poczucia samotności. Prus pokazuje, że władza ekonomiczna także potrafi zmieniać ludzi, wprowadzając ich na drogę pychy, a nawet deprawacji.

Analizując literaturę światową, warto przywołać "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow, główny bohater powieści, uznaje się za jednostkę wybitną, zatem ponad prawem i moralnością zwykłych ludzi. Władza, której doświadcza (choć początkowo tylko w wymiarze wewnętrznym i intelektualnym), prowadzi go do zbrodni. Wkrótce przekonuje się, że nawet największa pewność siebie i poczucie bycia "człowiekiem nadzwyczajnym" nie chronią przed wewnętrznym rozkładem, poczuciem winy i samotnością. Dostojewski udowadnia, że iluzja władzy nad światem i innymi ludźmi w rzeczywistości prowadzi do destrukcji własnej psychiki.

Kolejnym kontekstem może być powieść "Folwark zwierzęcy" George’a Orwella, będąca alegorią mechanizmów władzy totalitarnej. Zwierzęta przejmują władzę na farmie, po czym szybko okazuje się, że nowi przywódcy - świnie, a zwłaszcza Napoleon - zaczynają powtarzać najgorsze cechy dawnych oprawców. Pogarda wobec słabszych, manipulacja, zmiana prawa pod własne potrzeby to tylko niektóre z efektów, jakie pociąga za sobą zdobycie władzy. Orwell pokazuje, że każda władza niesie ze sobą pokusę nadużycia i przekształcenia się w tyranię, a nawet szczytne ideały bardzo łatwo tracą znaczenie w konfrontacji z żądzą dominacji.

Podsumowując, literatura pokazuje, iż władza ma ogromny wpływ na człowieka. Może prowadzić do moralnej degrengolady, utraty sumienia, izolacji, a nawet totalnej przemiany osobowości, jak w przypadku Makbeta, formalnych i nieformalnych przywódców w "Lalce", czy postaci z "Zbrodni i kary" oraz "Folwarku zwierzęcego". Władza, zamiast uszczęśliwiać, często prowadzi do rozpadu wewnętrznego, przekreślenia dawnych ideałów i konfliktu ze światem oraz z samym sobą. Niezależnie od czasów, miejsce i okoliczności, literatura konsekwentnie przestrzega przed groźnymi konsekwencjami niekontrolowanego pragnienia władzy.