Człowiek wobec władzy: "Makbet", "Antygona"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.03.2025 o 17:16

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.03.2025 o 6:36

W literaturze tematyka władzy i jej wpływu na człowieka od zawsze stanowiła fascynujący przedmiot rozważań. William Szekspir w „Makbecie” oraz Sofokles w „Antygonie” przedstawiają różnorodne aspekty tej relacji, ukazując, jak władza wpływa na jednostkę. Oba dzieła, choć napisane w różnych epokach, eksplorują ponadczasowe problemy dotyczące moralności, ambicji i odpowiedzialności.

Szekspirowski „Makbet” jest dramatem, który w głęboki sposób ukazuje proces degradacji moralnej człowieka owładniętego żądzą władzy. Główny bohater, Makbet, początkowo ukazany jest jako odważny i szlachetny wojownik, jednak jego spotkanie z trzema wiedźmami zmienia bieg jego losu. Przepowiednia o tym, że zostanie królem Szkocji, rozpala jego ambicje i wywołuje lawinę tragicznych wydarzeń. W miarę jak Makbet zagłębia się w mroczne intrygi, jego moralność ulega erozji, co prowadzi do stopniowego upadku.

Mimo że Makbet początkowo próbuje oprzeć się pokusie morderstwa, jego ambicje, wzmocnione przez manipulacje Lady Makbet, prowadzą do zabójstwa króla Duncana. To morderstwo staje się punkt wyjścia dla kolejnych zbrodni, które mają na celu utrzymanie zdobytej władzy. W miarę jak Makbet pogrąża się w chaosie, jego charakter ulega radykalnej transformacji, a on sam staje się tyranem, który traci więzi z rzeczywistością i popada w obłęd. W ten sposób Szekspir ukazuje, że władza, osiągnięta nieuczciwie, prowadzi do samozniszczenia i alienacji.

W kontekście „Antygony” Sofoklesa pojawia się inna forma relacji człowieka z władzą. W tragedii tej Kreon, władca Teb, reprezentuje prawa państwowe, które stawia ponad wartości rodzinne i boskie. Antygona, jego siostrzenica, staje przed dylematem: czy przestrzegać rozkazu Kreona i pozostawić ciało brata Polinejkesa niepogrzebane, czy złamać prawo, aby okazać szacunek zmarłemu. Jej decyzja, by sprzeciwić się Kreonowi, wynika z głębokiego przekonania o nadrzędności praw moralnych nad ludzkimi.

Konflikt między Antygoną a Kreonem pokazuje nie tylko starcie między jednostką a władzą, ale także zderzenie dwóch światopoglądów. Dla Kreona najważniejsze jest utrzymanie porządku i autorytetu króla, zaś Antygona kieruje się wewnętrznym poczuciem sprawiedliwości. Jej nieugiętość i gotowość do poświęcenia życia dla obrony wartości, w które wierzy, pokazują, jak potężną siłę w opozycji do władzy może stanowić moralność jednostki.

Ostatecznie tragedia Kreona polega na niezdolności dostrzeżenia prawdziwego sensu władzy – służby dobru wspólnoty. Jego upór prowadzi do śmierci Antygony oraz katastrofy osobistej – śmierci syna i żony. Sofokles daje tym samym wyraz przekonaniu, że władza bez poszanowania wartości humanistycznych jest skazana na porażkę.

Porównując oba dzieła, dostrzegamy, że zarówno „Makbet”, jak i „Antygona” stawiają bohaterów wobec próby związanej z władzą. W przypadku Makbeta jest to próba jego moralności i charakteru, a w przypadku Antygony – próba jej odwagi i wierności zasadom. W obu utworach władza staje się siłą destrukcyjną, kiedy zostaje oddzielona od wartości etycznych. Makbet pokazuje wewnętrzną degradację jednostki, która dla władzy jest gotowa poświęcić wszystko, w tym własne człowieczeństwo. Natomiast „Antygona” ukazuje konflikt między władzą a niewinnością, między prawem stanowionym a moralnością, ujawniając destrukcyjne skutki absolutyzmu.

W tym kontekście literatura obu epok daje wyraźną lekcję: władza może uczynić człowieka niewolnikiem jego własnych ambicji, prowadząc do korupcji i upadku, lecz także może być wyzwaniem do heroicznej obrony fundamentalnych wartości. Człowiek wobec władzy staje więc przed dylematem wyboru – musi zdecydować, czy chce pozostać wiernym sobie i swoim przekonaniom, czy też poddać się pokusom i naciskom zewnętrznym, za cenę własnego człowieczeństwa.