Ojczyzna jako matka – czy patriotyzm wymaga poświęcenia?

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

"Ojczyzna to matka" – czy patriotyzm wymaga poświęcenia?

Patriotyzm to pojęcie nierozerwalnie związane z umiłowaniem ojczyzny, przywiązaniem do niej, dumą z jej osiągnięć i gotowością do działania na jej rzecz. W polskiej tradycji niezwykle często ojczyzna bywa określana mianem matki, która daje życie, wychowuje i oczekuje wdzięczności oraz oddania. Pojawia się więc pytanie: czy patriotyzm rzeczywiście wymaga od człowieka poświęcenia – czy, tak jak kochającemu dziecku wobec matki, czasem trzeba od siebie wymagać więcej, rezygnować z wygody, a nawet ryzykować własne dobro dla dobra ojczyzny? Odpowiadając na to pytanie pragnę odwołać się do dwóch lektur obowiązkowych – „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego – a także do kontekstów literackich: „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego i „Dziadów” cz. III Mickiewicza.

Pierwszą z lektur, w której patriotyzm i poświęcenie są fundamentalnymi tematami, jest „Pan Tadeusz”. W poemacie Adama Mickiewicza ojczyzna przedstawiona jest jako wspólne dobro i wartość najwyższa. Bohaterowie – zarówno starsi, jak Sędzia, jak i młodzi, jak Tadeusz czy Zosia – darzą swoją ziemię niezwykłą miłością. Przekonujący jest zwłaszcza wątek związany z emigracją – polska szlachta musi opuścić ukochaną Litwę i udać się na tułaczkę, lecz myśl o ojczyźnie nie opuszcza ich ani na chwilę. W słynnej inwokacji Mickiewicz porównuje Litwę do matki („Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie…”), sugerując tym samym, że ojczyzna jest czymś fundamentalnym, co trudno docenić na co dzień, a co odczuwa się szczególnie boleśnie po utracie. Czytając „Pana Tadeusza”, łatwo zauważyć, że dla wielu bohaterów tęsknota za ojczyzną prowadzi do poświęceń – rezygnują z własnego szczęścia, wygody czy bezpieczeństwa, aby wziąć udział w walce o jej wolność (np. udział w powstaniu). Zatem patriotyzm wymaga od nich oddania, a nawet gotowości do poświęceń.

Drugim tekstem, do którego warto się odwołać, są „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego. Choć dzieło to nie dotyczy bezpośrednio walki zbrojnej czy patriotyzmu w tradycyjnym rozumieniu, to jednak przez postać Tomasza Judyma widzimy, że służba ojczyźnie może przyjmować różne formy. Judym poświęca swoje osobiste szczęście, komfort, a nawet miłość Joasi, aby służyć biednym i walczyć z niesprawiedliwością społeczną. Robi to z przekonaniem, że służba ludziom to również budowanie lepszej ojczyzny – nie trzeba walczyć z bronią w ręku, by być patriotą. Poświęcenie Judyma to ofiara współczesnego inteligenta, który rozumie, że miłość do ojczyzny to przede wszystkim obowiązek wobec jej obywateli.

Warto zauważyć, jak podobne motywy odnajdujemy w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Bohaterowie tej powieści – Rudy, Zośka i Alek – to młodzi ludzie, którzy, idąc za swoim poczuciem patriotyzmu, poświęcają młodość, zdrowie, a w końcu życie za ojczyznę. Ich postawa to najwyższy wyraz oddania – w imię wolności, gotowi są zrezygnować ze wszystkiego. Pokazują, że patriotyzm, który nie prowadzi do czynów, jest pustym frazesem. Cierpienie, jakie przeżywają, nie jest daremne – kształtuje ich i daje przykład kolejnym pokoleniom.

Odmienną, lecz spójnie aktualną perspektywę ukazują „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza. Tu również ojczyzna jest matką – cierpiącą, umęczoną, ukrzyżowaną. Postać Konrada, który przechodzi wielką przemianę duchową, ukazuje tragizm jednostki gotowej poświęcić wszystko dla sprawy narodowej – nawet własną duszę. Wizja poświęcenia obecna w dramacie jest przesiąknięta romantycznym cierpieniem, lecz paląca tęsknota za wolnością i gotowość do męczeństwa podtrzymują ogień walki i nadziei – również na przyszłość narodu.

Podsumowując, zarówno w literaturze romantycznej, jak i pozytywistycznej oraz tej dotyczącej XX wieku, odnajdujemy wspólny obraz ojczyzny jako matki i postawy patriotycznej, która zawsze wymaga od człowieka określonego poświęcenia. Może to być ofiara z własnego życia, wygody, marzeń czy szczęścia osobistego – zawsze jednak łączy się z gotowością do wyrzeczeń, gdy wymaga tego dobro kraju i jego obywateli. Ojczyzna, jak matka, kształtuje nas oraz oczekuje wdzięczności i oddania, a prawdziwy patriotyzm ukazuje się w chwilach próby.

W świetle literatury można więc jednoznacznie stwierdzić, że patriotyzm to nie puste słowo, ale postawa pełna ofiarności, wyrzeczeń i czynnego zaangażowania w sprawy ojczyzny – matki wszystkich obywateli.